<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>buannel &#187; Health</title>
	<atom:link href="http://buannel.com/category/health/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>http://buannel.com</link>
	<description></description>
	<lastBuildDate>Mon, 21 May 2012 15:00:35 +0000</lastBuildDate>
	<language>en</language>
	<sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
	<generator>http://wordpress.org/?v=3.3.2</generator>
		<item>
		<title>Cilantro (Dhania, Coriander) Hi Han Bel Chiang Teh</title>
		<link>http://buannel.com/2012/04/cilantro-dhania-coriander-hi-han-bel-chiang-teh/</link>
		<comments>http://buannel.com/2012/04/cilantro-dhania-coriander-hi-han-bel-chiang-teh/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 24 Apr 2012 11:09:26 +0000</pubDate>
		<dc:creator>bronco</dc:creator>
				<category><![CDATA[Health]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://buannel.com/?p=9963</guid>
		<description><![CDATA[Dhania (cilantro) hnah hi a zo a vaiin chawhmeh leh rawta telhah te hian kan hmang uar hle a. A rah hi rawt dipin Mizovin bar mosala kan tih, atan hian an telh tam ber (main ingredient)  a ni. Chawhmeh a ti tui narawh e. India ramah hian dhania tiin kan hre ber a, Coriander [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Dhania (cilantro) hnah hi a zo a vaiin chawhmeh leh rawta telhah te hian kan hmang uar hle a. A rah hi rawt dipin Mizovin bar mosala kan tih, atan hian an telh tam ber (main ingredient)  a ni. Chawhmeh a ti tui narawh e. India ramah hian dhania tiin kan hre ber a, Coriander an ti bawk a. Coriander hi Greek tawng koris atanga lak a ni a, Europe chhim chhak lamah  khuan a tual to a tam thin hle a, chuvangin Europe lam atanga rawn intan a niin a rinawm. America ramah hian kum 1690 vel khan Europe lam atangin an rawn la luta, Cilantro ti a hriat a ni.  B.C. 5000 vel atang tawh khan Asia khawmualpui leh Middle East vel a mi te hian an hmang uar hle tawh a ni. Tin, Rom ho hian an sa ei tur vawn that nan leh chhang tih rimtui nan an hmang thin tih hmuh a ni bawk. Heng hun lai vek hian damdawi thiam mi, Hippocrates-a pawhin damdawi atan a hmang thin tih record a awm bawk.  Chawhmeh a tihtui em em bakah hian hrisel nan pawh a lo tangkai hle a ni. Europe lamah chuan zunthlum damdawi tanpuitu (anti-diabetic support) atan an hmang bera, India ramah chuan  pun leh hliam emaw pan pun (anti-inflammatory) tan an hmang a, USA lamah erawh chuan cholesterol tihhniam nan an hmang lar ve thung a ni.</p>
<p><span id="more-9963"></span><br />
<strong>Hriselna Atan Dhania Tangkai Dan:</strong><br />
<strong>Kan ei leh in leh boruak hip luh atanga tur (toxins) thenfai (detoxification) nan a tangkai:</strong> Tunlai khawvel a changkan sawt em em  rual hian, kan  boruak hip te hi motor leh  factory atanga khu (fumes) chhuak tam avang te hian a thianghlim lovin  natna thlentute an ni thei tih hi tunlai scientist te hian an fiah mek zel a ni.  Chutiang bawkin kan tui tlan atanga chemical  kan in tel  leh kan thlai leh thei ei te pawh hi rannung thah nana hman pesticides kan ei tel fo mai thei a ni.  Chutiang bawkin kan lui sa ei sanghaah te khawpui thli bawlhhlawh, heavy metal  leh mercury an tih te hi an awm thei a, heng hi kan taksaah a tam chuan ‘tur’ (toxin) an niin  hriselna atan an hlauhawm a ni.</p>
<p>Dr. Nadia Obi-Osius of University Hospital, Hamburg, Germany chuan heng khawpuia boruak bawlhhlawh (pollution) tamna laia awm te hi nau piang an hrisel lovin thyroid (hrawka Be) natna an vei duh tih a hmu a ni. Tin, Harvard Medical School-a an report dan chuan naupang asthma vei an tam bikin a tlangpuiah an hrisel lo bik an ti bawk. Mi thiamte sawi danin  natna thenkhat, thluak lam tha lo, tar atna (Alzheimer’s) leh thazam natna te leh cancer te pawh a awm tir thei niin an sawi.<br />
Mi thilchikmite sawi danin mihring pangai hian nitin vawi 22,000 vel kan thaw a, boruak litre 11,500 vel kan thaw lutin kan thaw chhuak hman an ti a. Heng kan boruak hip atanga thil bawlhhlawh (pollution) awm thei leh ei leh in atanga heavy metal, mercury leh toxins (tur) awm thei te kan tisa atangin  hip chhuah theihna, chelating components (binding property) dhania hian a ngah hle a. Mercury (heavy metal) hi ha nget hnawh nan an  hman atang leh sangha ei tam mi tan fimkhur a ngai hle. Taksaa a lo inchhek khawl tawh chuan thluak a khawih buaiin rilru buaina hial a thlen thei a ni. Hetiang lo tawk tawhte hi dhania tam tawk an han ei tir hian hlawh tling taka enkawl an ni tih tarlan a ni. Dhania hi hetiang taksaa heavy metal awm thei te thenfai nan purun var (garlic) te nena hman kawp hian a chak bik an ti bawk.</p>
<p><strong>Dhania Tangkaina Dangte:</strong></p>
<p><strong>Antioxidants chak taka ni:</strong> Antioxidants hi kan sawi fo tawh thin angin kan taksa englai pawha oxidation stress  thleng hian free radicals taksa tana hlauhawm thei a siam chhuah thin avangin heng do tur hian a tangkai a ni.  Free radicals hi thau leh hmuihmer ei tam mi leh mei zu leh sahdah hmuam mi te hian an siam tam bik an ti bawk. Kan cell timur a tichhiain cancer awm theih nan sulsutu ber a ni. Heng free radicals dotu, (neutralize) antioxidants (nutrient compounds) hi thlaiah leh theiah te hian an awm a. Mahse dhania a awm hi chu a class a sang bik tih a ni.</p>
<p><strong>Cholesterol tihhniam nan a tangkai:</strong> India researchers ten, Dr. Chithra V. Leelamma hova an hmuh chhuahah chuan  Dhania hi cholesterol tha lo LDL (Low Density Lipoprotein) tih hniam nan a tangkai a. Dietary fiber a ngah em em a, hei hian thisena cholesterol tha lo awm kha lapua in tui a hip ang hian a hip thei a ni. Dhania rah, coriander seeds ti a hriat ber, chawhmeh kan ti rimtuitu ber hi a hnah ai hian fiber hi a ngah zawk an ti bawk. Dhania-ah hian acids hrang hrang linoleic acid, oleic acid, palmitic acid, stearic acid leh ascorbic acid (vitamin C) te hi thisena cholesterol tha lo tihniam tur leh thisen dawt hnawh ping thei tur thau tha lo LDL cholesterol hi a ei ral (dissolved)  nan a tangkai hle a ni. Chutih rual chuan cholesterol tha HDL hi a ti sang ve leh thung a ni an ti bawk.</p>
<p><strong>Antibiotic chak tak a ni a infection atan a tangkai:.</strong> Dhania a chemical compound chi khat dodecenal an tih hi Dr. Isao Kubo chuan University of Berkeley laboratory-a a enchhinaah chuan antibiotic chak tak mai a ni tih a fiah a ni. Ei leh in thianghlim lo atanga natna hlauhawm Salmonella atanga mihringin kai theih chi, enkawl nana an hman thin, gentamycin te ai hian a let hnih velin dhania hi a chak zawk a ti a ni. Tin, inflammation thil pun lam chi reng reng atan hian a tangkai a ti bawk. Hei hi Japanese leh German researcher tepawhin an fiah a ni.</p>
<p><strong>Vitamin leh mineral a ngah hle a ni:</strong> Dhaniaah hian  Vitamin C a tam a. Hei hi antioxidant chak tak a ni. Tin, Vitamin K a ngah hle a, hei hian ruh a tih chak bakah thisen hnang tha tawka a awm reng theih nan a tanpui a ni. Tin potassium a tama hei hian engemaw chenah BP sang tur a veng thei a ni.</p>
<p><strong>Zunthlum vei tan dhania tangkai dan:</strong> Dhania hian thisena thlum tihhniam nan kan pancreas atangin insulin siam tam tir theihna a nei tih hmuh a ni. Chubakah chuan Vitamin A leh nutrients chi khat, quarcetin an tih hi a ngah a. Heng hian zunthlum kaihnawih tha lo tak mitdelna lakah engemaw chenah a tanpui thei an ti bawk.</p>
<p>Dhania hi kan han sawi tak ang hian chawhmeh a tih tui mai bakah a tangkai hle a ni. Ziaktu thenkhat chuan super herb ti te in an sawi hial a ni. Chin uar hle a ei uar leh zual ila a tangkai hle ang. Lei chhia leh lei tha a ngamin a to duh em em bawk si. A rah hi vai dawra chawhmeha telh atana an zawrh te hi lei ila, leiah an theh mai mai pawh hian a to duh em em ni. USA ram khaw lum leh vawt nasat ve ve na ramah pawh thlasik vur a ngam a ni. Kum tinin a rawn to chhuak leh mai thin. Bela (pot) khawi pawhin chhung khat ei khawp chu awl takin a khawi theih bawk si.</p>
<p>In Thawhpui leh Kristaa in Unaute,<br />
Women’s Ministry of Mizo SDA Church, Burtonsville, Maryland.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://buannel.com/2012/04/cilantro-dhania-coriander-hi-han-bel-chiang-teh/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Mitliam (Jaundice) Hlauhawm Zia &#8211; Pastor L. K. Hluna Tlau</title>
		<link>http://buannel.com/2012/01/mitliam-jaundice-hlauhawm-zia-pastor-l-k-hluna-tlau/</link>
		<comments>http://buannel.com/2012/01/mitliam-jaundice-hlauhawm-zia-pastor-l-k-hluna-tlau/#comments</comments>
		<pubDate>Sun, 01 Jan 2012 14:19:45 +0000</pubDate>
		<dc:creator>bronco</dc:creator>
				<category><![CDATA[Health]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://buannel.com/?p=8213</guid>
		<description><![CDATA[Mit liam (Jaundice) natna hi Mizote chuan hlauh awm em em ah kan ngai lova, natna tihdam awl tak a nih bawk avangin a dawmdawite a awm tha bawk si nen he natna kan vei hian kan la lungrun teh chiam thin lova. Mit liam neite hi hlauh thawn pui emaw, ngaih pawimawh em em [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Mit liam (Jaundice) natna hi Mizote chuan hlauh awm em em ah kan ngai lova, natna tihdam awl tak a nih bawk avangin a dawmdawite a awm tha bawk si nen he natna kan vei hian kan la lungrun teh chiam thin lova. Mit liam neite hi hlauh thawn pui emaw, ngaih pawimawh em em turah pawh kan dah vak lem thin lo niin a lang.</p>
<p><span id="more-8213"></span></p>
<p>Mit liam hi tihdam awl tak nimahse “a dam chiang lo hlauhawm zia” hi ka rawn sawi tum ber chu a ni. Ka nupui duh leh duat em em Biaki (Bitei), hun lo taka mual min liam san tirtu chu Mitliam a nih avangin a thih anga mite an thih ve loh nan he ka thu ziak hi chhiar tuten in lo tawngkai pui theuh ka duhin ka beisei.</p>
<p>Damdawi lam thiam mi ka nih loh avangin mit a lo liam chhan erawh sawi tur ka hre lova. Mit a lo liam hian thin a chiah ni ngei tur a ni. Mitmu var leh kut tin thlengin a lo eng chhuak thei thin. Mit a lo liam chuan nguina leh khaw sik seng seng leh chaw ei thui lohna te pawh in a zui thei. Zonu leh Zopa tana a hriat theihna awlsam ber chu mitmu var leh kut tin lo eng chhuak te hi a ni. Mit liam damdawi a tana Mizovin tha em ema an lo sawi thin chu Chakai sa ei hi a ni an ti thin.</p>
<p>Kan fapa milai Tluanga kan pawm lai, kum 1985 khan Southern Flower School, Lunglei a Headmaster ka nih lai khan ka nupui Biaki (Bitei) chu a mit a liama, a mitmu tlemin a lo eng chhuak a, a kut tinte phei chu a eng chhuak lem lo. A khua a sik deuh seng seng a, hna pawh engmah a thulh phah lem lo. Lunglei Civil Hospitalah a in en tira, Damdawi kar khat ei tur an lo pe a, A ei zawh chuan a lo dam ve ta mai a, a mitmu eng a lo reh chuan dam taah kan ngai hmiah a. Ngaih tha takin kan awm ve ta mai a ni.</p>
<p>Chu mi atanga kum 15 hnu, kum 2000 khan Aizawl-ah Mizo Conference President Bungalow kan luah laiin tuk khat chu bath-room-a a kal zo nikhaw hre lo deuh thawi-in a awm a, a ek a dum a, Doctor-in Guwahati-ah kalpui thuai turin min tih angin kan kal thuai a. “A thina thisen zam pakhat a chat a, chu chu kan zawm a, a thin tan damdawi a ei reng a tul tawh ang” an tia. Damdawi chi li an chawh a, chu chu a ei reng a, na erawh a nei lem lova. School zirtirtu a nih avangin doctor chuan office lam hna thawk zawk tura an rawn angin Mizo Conference Office hna a thawk ta zawk a, engmah in sawisel zuina a nei ta lova. Vai ramah Tamil Nadu-a SDA Division HQ-ah kum 2004-2008 thleng kan awm chhung zawng pawh in insawiselna engmah a nei lova. Chek-up erawh chuan kum tin kan kal thin a, a damdawi pawh a ei zui reng a.</p>
<p>Kum 2008 a kan pension hnuin America-ah kan kala, kum 2010 May thla chawlh kar hnihna ah chuan a pum a lo puar a, a nat loh avangin hna pawh a thulh lem lova, May 14 Friday tlaiah chuan thil tuiril chauh a ei a, A tuk May 15 ah chuan a ke a lo vunga nuam ti vak lo chung chuan Sabbath School Superintendent a nih angin Sabbath School kaih hruai hna harsa ti tak chung chuan a ti thei hrama. Chhunah chuan a mu hah dam a, tlai lamah chuan a nawm tak loh viau avangin Washington Adventist Hospital-ah kan lut a, a tuk May 16 ah chuan a pum a tui an siak a, a vungte pawh chu a lo reh ta duak a. May 17 ah chuan Thin lam hre mi (Liver specialist) chuan ngun taka a en hnuah tlai lam dar 2 ah min ko chhuak a, Thu dengkhawng tak mai min hrilh ta mai a, He a thusawi hi ka article rawn ziah lan duh chhan ber chu a ni. Ti hian min hrilh a.</p>
<p>“I nupui hian kum 25 vel lai kal ta ah khan Mitliam (Jaundice) a nei a, mahse a nasat lutuk loh avangin damdawi in pek hnu-ah dam anga in ngaih kha a dam hauh lova. A mit liam khan a thin a chiah avangin a thin hi zawi zawiin a chiah chhia a, na hria sela chuan in ngaih sak thei tur a nia. Mahse na a hriat si loh avangin in ngaih thaha, a mitliam khan zawi zawiin a thin a ti chhe tial tiala, tunah chuan chhan chhuah rual a ni ta lo. A thin hi a chhe vek tawh a, zai leh zai lohvin engmah danglamna a siam thei tawh lo. Tun atanga rei lo teah I nupui hi I chan dawn a ni tih thu hi hreh tak chungin ka hrilh che a ngai ta mai hi a pawi ka ti khawp mai. Fei takin awm la, Pathianah rinna I nghah ngheh ka beisei a, pawi ka tih pui khawp mai che” a ti ta mai a.</p>
<p>Ka rilru a na hle mai a, “Doctor, eng chen nge a la dam theih ang” ka ti a. “Chawlh kar 2 atanga thla 2 bak a dam a rin awm tawh lo.” tih chu Doctor min chhanna chu a ni ta mai. America rama thih ai chuan kan fate leh a nu leh pa leh unaute hmu hman ngei turin Air ticket kan lak hma theih ber  May 25, 2010 ah Zoram panin kan thlawk hawng nghal a. Seventh-day tlanga kan pahnih a kan sak, kan In lum chu  May 27 ah kan lut a. Doctor-in a sawi ang ngeiin kan hawn hnu rei lo te, June 8 tlai lam dar 2 ah min lo mutthilh san ta a ni. A ruang hi tlaivar pui a nih hnuin a tuk June 9, 2010 khan ui em em chungin vaivakawn thlanmualah vui liam a lo ni ta a. A va han nain tuar a va han har tak em!!!!!</p>
<p>Chhiartu duh tak, kan tuar ang hi in tuar ve loh nan Mitliam/Thinlian in neih palh hlauh chuan ngaih thah mai hauh suh u. In in enkawl hnu-ah pawh Doctor hnenah a dam chian ngei leh ngei loh finfiah ngei ngei ang che u.</p>
<p>Thin lam harsatna avanga hetiang natna hi tun hma chuan Zu ngawlvei/zu in mite natna an ti deuh hial thin a. Mahse Zu in ngai reng reng lo te pawh thin lam natna avangin an lo thi fo ta mai. Washington Adventist Hospital a thin lam natna hre mi (Liver specialist) in a sawi hi a dik hlein ka hria. Mit liam natna nei reng reng chuan ngaih thah mai lovin, “a dam chiang ngei a ni” tih finfiah thlengin I enkawl thin ang u. Tunah pawh Maryland-a kan thian Pi Saroni, Rev. Jacob Rodawla nupui hi hetiang natna lo tuar ve tawh a ni a. Van neih thlak takin a natna leh a chhan an hriat thuai avangin tih dam a ni a. Dam tha taka a awm ta hi a lawm awm hle a ni. Ka nupui Biaki (Bitei) pawh kha a mitliam kha a dam chian loh avangin kum 25 hnuah min lo boral san ta a ni.  Dam rei chhungkua an ni a, a mit liam kha dam chiang val nita sela chuan tun thlengin min la dam pui ngei ang. Ka chhut vang vang hian zu in ngai miah lo, mual min lo liam san ta Pastor  R. Laltlana leh Dr. Khuanga leh mi dang dangte pawh, an natna bul lo intanna chu Mitliam dam chiang lo an lo ni ve ngeiin ka ring tlat a ni. Chuvangin mitliam natna nei apiangte chuan a dam chiang val a ni tih hre chiang ngei tura enkawl hi tih makmawhah nei theuh turin ka han chah mawlh mawlh duh che u a ni. Lalpan tanpuiin malsawm theuh che u rawh se.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://buannel.com/2012/01/mitliam-jaundice-hlauhawm-zia-pastor-l-k-hluna-tlau/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>1</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Cancer Hneh Theihna Tura Mu Tan Pawimawh Tak  Pakhat Chu  Rial Chini (sugar) hi a ni</title>
		<link>http://buannel.com/2011/10/cancer-hneh-theihna-tura-mu-tan-pawimawh-tak-pakhat-chu-rial-chini-sugar-hi-a-ni/</link>
		<comments>http://buannel.com/2011/10/cancer-hneh-theihna-tura-mu-tan-pawimawh-tak-pakhat-chu-rial-chini-sugar-hi-a-ni/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 18 Oct 2011 03:16:51 +0000</pubDate>
		<dc:creator>bronco</dc:creator>
				<category><![CDATA[Health]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://buannel.com/?p=7572</guid>
		<description><![CDATA[Thil thlum ei tam lutuk hi a tlangpuiin a thatloh zia kan hre hlawm awm e. Mahse cancer cells te tan an chaw tha tak a ni tih hi kan hre chiang hlawm em. Thlum (sugar) hi chi hrang hrang, Glucose te, Sucrose leh Fructose te zingah hian cancer tana hlauhawm zual chu fructose hi [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Thil thlum ei tam lutuk hi a tlangpuiin a thatloh zia kan hre hlawm awm e. Mahse cancer cells te tan an chaw tha tak a ni tih hi kan hre chiang hlawm em. Thlum (sugar) hi chi hrang hrang, Glucose te, Sucrose leh Fructose te zingah hian cancer tana hlauhawm zual chu fructose hi a ni. Fructose han tih hian Mizo chuan rial chini kan tih, (refined sugar) hi a ni. Tun tuma  kan article atan chuan chi thlum emaw fructose tiin kan sawi ve mai ang a.</p>
<p><strong>Chi Thlum Hian Cancer A siam Theih Dan:<br />
</strong><br />
University leh hmun hrang hranga mi thiam ten an zirnaah  chuan thlum ei tam lutuk hian cancer a siam thei tih an hmu. Then khat te chuan, “Chi thlum hi cancer hrik (cells) te chaw tha tak a ni,” ti a sawi mek te pawh an awm a.  Cancer cells hi thur, acid tamna (environment) ah hian an pung chak a, thlum ei tam hian taksaah thur (acid) a siam tam thei tlat mai a ni.</p>
<p><span id="more-7572"></span></p>
<p>A chhan chu thlum kan ei reng reng hi taksa in a hman tangkai theih nan chemical reaction tam tak kal tlangin a lo buatsaih a. (food metabolism ) Chuta tanga lo chhuak (byproduct) chu thur, lactic acid a siam a ni. Thlum kan ei tam chuan taksaah thur a tam dawn ta a ni. Chutiang kawng chuan thlum ei tam hian cancer a vulh lian thei. Mi thiam te lo hriat tawhna atangin mitin hian cancer kan pai vek a, upat lamah emaw taksa a lo chakloha natna hrik do theihna a lo chauh hunah cancer cells te chu an lo pung thuai a, cancer kan lo vei ta thin a ni.</p>
<p>Thlum (fructose) hian cancer cells te a vulh pun dan mi thiam te zirnaa an hmuh kawng dang leh chu, “Cancer cells te hian thlum abik takin fructose hi cell( timur)  laimu nucleic acid siam nan hian awlsam takin an hmang thei a, tichuan cancer te chu a tipung (proliferate) chak ta em em a ni,”  an ti bawk.</p>
<p>University leh hmun hrang hranga an zirnaa an hmuh chhuah then khat te chu thlum tam tak ei hian heng thil tha lo te hi a thlen thei:-</p>
<p>1.Kan cell te insiam dan a ti danglam thei.<br />
2.Free radical an tih oxidation vanga lo awm hi a ti pung thei. Hei hi a lo awm theih dan chu thlum kan han ei hian kan taksaa oxygen nen a han inpawlh kha oxidation a lo awm a. Chu chuan free radicals a siam thin a ni. Kan han sawi fo tawh thin angin free radical hi cancer siam theitu hlauhawm tak a ni..<br />
3.DNA a tichhia. DNA (Deoxyribonucleic acid) kan ze laimu ber a khawih chhe thei.<br />
4.Thil pun, hliam, inflammation a siam thei.<br />
5.Thisena triglycerides a ti sang thei. Hei hi lungna thlentu bul ber a ni. Thlum chi dang glucose te hi chu (kan chawei Carbohydrates) kan ei te hi kan thisenah (bloodstream) lut nghalin chakna (energy) siam nan hman a ni a, fructose erawh chu thin (liver) a process a ni a. He thlum hi tamtak kan ei chuan kan thin khan a process thei lo va, thau thalo triglycerides an tih ang kan lo nei tam ta thin a ni. Chu chuan lungna a siam thei.<br />
6.Zunthlum a thlen thei bawk.</p>
<p>Thlum (fructose) hi kan nitin chawah leh thil eiah hian a tam viau mai thei a ni. Theirah thlumah tepawh hian a awm a, mahse thei rah thlumah chuan fructose hi a tlem a, taksa tan a hlauhawm tham vak lo tih a ni. Soda chi hrang hrang diet soda tiamin a tam em em a ni. Soda bur khatah hian chi thlum hi thirfiante (teaspoon) 10 vel a awm a ni. Tin, processed food an tih, thei tinah te hian an tam a, fimkhur a ngai hle. Thlum hi a tlem thei ang bera kan ei a pawimawh hle. Mi hrisel pangngai tan chuan ni khatah 25grams aia tam lo ei a tha. Cancer vei tan chuan ni khatah 10grams vel a tawk. (Thirfiante (teaspoon) khatah hian gram 7 vel a awm) Hei hi kan thei ei atangte, ice cream, cake, soda, thei tui kan in leh ei te hi   chhiar tel tur a ni.</p>
<p>Kan article tih tawp nan hian Dr. Don Colbert MD lehkhabu, ‘The Bible Cure for Cancer’ tih bu a cancer veite tana a ziah hian han khar ila. “In thinlung chhungril taka in thlarau nun in enfiah ula Pathianin kan eitura chaw tha tak tak a lo duan te hi ngaisangin hmang tangkai ngei ila. A Biblle thianghlima damna min tiam te hi ring ngam turin nitina chakna dila tawngtai rengin  awm ila.. Taksa ti chak turin rilru hrisel a pawimawh a, chung atan chuan thil thenkhat han tar lang ila.</p>
<p>1.I inhumhimna kulhpui turin Pathian thu hmang fo rawh. Pathian thu hian huatna te, ngaihdam theihlohna te keimahni sual awm reng reng a hneh thei.<br />
2.Pathian hnenah englai pawhin lawm thu sawi reng rawh. Mitin hian chaw kan ei dawnin tawngtaiin lawm thu kan sawi thin. Kan chawah te hian kan taksa tana tha lo tur thlum leh thau tha lo a tam loh nan fimkhur ila. Nitinin Pathiana kan lawmna kawng 20 emaw tal ngaihtuah chhuak la, lawm thu sawi thin rawh.<br />
3.Hlim taka nuih bawk bawk theihna hmuna kal fo hi a tangkai.Bible chuan Thufingte 17:22ah “Rilru hlim hi damdawi tha tak a ni,”a tih angina, ka damlo enkawlte zinga cancer veite chu nitina nuih bawk bawk theihna hmuna kal fo turin leh TV-a nuihza siam thin ho te hi en turin  ka fuih thin.<br />
4.Natuka thil lo thleng turah inngaihtuah buai lovin harsatna pawh lo thleng se Pathian tanpuina nen huai taka tuar ngam turin inpeih reng ang che.</p>
<p>A chunga ka han sawi takte hi cancer dona atan an pawimawh em em a, rinawm taka i zawm chuan Isaia 58:8naa a sawi, “I damna tur chu a lo chawr chhuak thuai ang; i felna chuan i hma a hruai ang a; Lalpa ropuina chu i hnu daltu a ni ang,” ti a Pathian thutiam hi a neitu i lo ni thei ang.”</p>
<p>Chhiartu Duhtakte, Lalpa’n malsawm theuh che u rawh se.</p>
<p>Kristaa in Unaute leh Thawhpui,<br />
Women’s Ministry</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://buannel.com/2011/10/cancer-hneh-theihna-tura-mu-tan-pawimawh-tak-pakhat-chu-rial-chini-sugar-hi-a-ni/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>1</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Hriselna Huang</title>
		<link>http://buannel.com/2011/10/hriselna-huang/</link>
		<comments>http://buannel.com/2011/10/hriselna-huang/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 04 Oct 2011 09:12:29 +0000</pubDate>
		<dc:creator>bronco</dc:creator>
				<category><![CDATA[Health]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://buannel.com/?p=7522</guid>
		<description><![CDATA[Tun tuma kan article hi chu hriselna lam hawi thil hriat atana tangkai ve tura kan ngaih then khatte kan rawn chawhchawrawih a ni ber a. Tam zawk chuan in hriat hnu te pawh a ni thei a. Subject Pakhatna: In Choka Chhuarah Khan Mihring Ti Hlum Thei leh Cancer leh Natna Hrang Hrang thlen [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Tun tuma kan article hi chu hriselna lam hawi thil hriat atana tangkai ve tura kan ngaih then khatte kan rawn chawhchawrawih a ni ber a. Tam zawk chuan in hriat hnu te pawh a ni thei a.</p>
<p><strong>Subject Pakhatna: In Choka Chhuarah Khan Mihring Ti Hlum Thei leh Cancer leh Natna Hrang Hrang thlen theitu  a Lo  Awm Reng Thei Ania:</strong> He thil hi zu (alcohol) leh vaihlo (nicotine) te ang tho va thil hlauhawm a ni. Restaurant-ah emaw chaw ei thin in nih chuan in ei tel fo ang. Zoramah phei chuan sorkarin khap tura nawrna hial awm se ti a rawt tha ti tepawh an awm nual a ni. (Vulmawi September 16, 2010- Dr. K. Pachhunga) He thil hi MSG monosodium glutamate an tih hi a ni. Mizo chuan ajinomoto, chawhmeh tih hanna tiin kan hre ber a.</p>
<p><span id="more-7522"></span></p>
<p>1959 vel khan U.S.  Food and Drug Administration chuan MSG a hlauhawm lo tiin a puang a. Mahse, chuta tanga kum 10 hnuah chuan mi thenkhat, Chinese Restaurants a chawei thin ten natna mak tak, Chinese Restaurant Symdrome an ti a, an kut leh ke hit a (numbness) leh marphu chak vak vak (heart palpitations) te an vei ta a. Hei hi chanchin buah te an theh darh tak avangin mi tamtak beng a lo thleng ta a. Tichuan research nasa taka mi thiam ten an beih hnuah, MSG  a chemical awm hi hriselna atan a  that loh zia an hmu chhuakin cancer hial a thlen thei tiin an puang ta a ni.</p>
<p>MSG hi engti ang chiahin nge taksa tan a that loh internet lama atanga an sawi te chu han tarlang ila. MSG hlauhawmna ber chu Dr. Russel Blaylock-in a lehkhabu, &#8216;Excitotoxins: The Taste That Kills&#8217; tih bua a ziah hi a ni. (Dr. Blaylock hi Baord Certify Neurosurgeon a ni) He mi lehkhabua Dr. Blaylock sawi dan chuan, &#8220;MSG hi excitotoxin, a thalo zawnga kan cell, (mur) te chawk phur vak (overexcites) thei a ni. He tianga kan cells te an awm chuan thluak leh lung a khawih pawiin thihna hial a thlen thei a ni. Chu bakah kan thluak atanga hriatna thazam kan hriatreng theihna lo dah khawltu te kha a khawih khawlo thei a. Tichuan, hriatna te kan hloh thei a ni. MSG  a chemical awm hian lung a tihrawl a ti khawlo theiin thih thutna te pawh a thlen thei a ti bawk.&#8221;</p>
<p>Khawvel hmun hrang hrang leh University hrang hranga mi thiam ten an zir leh ransaah te an enchhin hnua MSG hi a thatloh dan an hmuh chhuah tlangpui chu heng hi an ni:-</p>
<p>Thauna (obesity)<br />
Mit chhiatna (eye damage)<br />
Luna (headaches)<br />
Chauh ngawih ngawihna (fatigue)<br />
Atna, Hriatna hloh (disorientation)<br />
Thluak Cancer<br />
Marphu Chak Thut</p>
<p>MSG hi can food leh khawchhak ho ei tur siamah hian a tam bik a. Chuvangin a label hi fimkhur taka chhiar a tul a ni. Tin, amah tluk thova hang tui MSG tel lo pa (mushroom) leh  alovera atanga siam te hi  dawrah lei tur a awm ve a, chawhmeh a ti hang tui ve tho si a, a tih chi viau ang.</p>
<p><strong>Subject Pahnihna: Soft Drinks an tih Pepsi cola, Coke, Soda chi reng reng hi in fo chi a ni lo:</strong> Heng soft drinks an tihte hi tun tuma tan hi chuan Soda tiin kan sawi ang.</p>
<p>Soda bur khat kan han tlak thak hian kan taksa engtiangin nge a khawih? Soda bur khat kan in hnu atanga darkar khat chhungin kan taksaa thil thleng te:</p>
<p><strong>Minit 10 Hnuah:</strong> Chithlum (sugar) thirfiante 10 vel khan taksa chhung zawng zawng a fan chhuak a. (Soda bur khatah hian chini thirfiante 10 (teaspoon) hu vel a awm tih a ni) hei hi mihringin kan thlum mamawh aia a let za dawn laia tam a ni.</p>
<p><strong>Minit 20 Hnuah:</strong> Thisena thlum (blood sugar) a lo sang ta vak a. Thisena thlum lo sang ta vak kha kan thin (liver) khan a thawh tur rawn thawkin thau (fat) ah a lo chantir tan a.</p>
<p><strong>Minit 40 Hnuah:</strong> Sodaa caffeine awm hian taksa pum a fan chhuak a. (Soda bur khatah hian caffeine hi 30 &#8211; 50mg vel a awm a ni) Thisena caffeine tam hian BP te a rawn ti sang a, chutih rual chuan thisenah thlum a sang zel bawk nen.</p>
<p><strong>Minit 45 Hnuah:</strong> kan thluaka awm ti nuamtu (pleasure center) kha an khawih tan a. (hei hi damdawi then khat heroin ten taksa nuam na tih tir ang deuh hi a ni an ti)</p>
<p><strong>Minit 60 Hnuah:</strong> Thisena thlum awm, (blood sugar) kha a lo hniam leh vak thei a ni. A hniam theih dan chu, khatia thlum nasa tak taksaa a han fan chhuah khan kan pancreas khan insulin tam tawk chu thlum (glucose) kha kan cells ten chakna (energy) atana hman  tura siam nan a rawn chhuah tir a. Tichuan thlum kha kan cell lamah an kal tak chiam avangin, thisenah a lo tlem ta si a, mahse insulin kha a la tam si a, tichuan, thisenah khan thlum kha a lo hniam ta vak thei a ni. Hei hi sugar crash tiin a hming an vuah a. (Insulin hnathawh hi mi tamtakin kan hriat angin thisena thlum (glucose) chu chakna atana lo siam hi a ni)</p>
<p>Thil hlauhawm tak pakhat, soda in tam thin te zinga lo awm thin mi thiamte lo zir tawhna atanga an hriat, kan taksa tana pawimawh tak potassium an tih hi a ti hniam vak thei a ni. Potassium  hi abikin lung tan hian a pawimawh zual a ni. Kan thisena potassium a tlem lutuk chuan mar phu thatlohna avanga thihna hial pawh a awm thei a ni. Tin soda-ah hian phosphoric acid an tih hi a tam em em a, hei hian kan ruh chak nan atana tangkai tak, calcium hi ruh atangin a hip chhuak thei a, tichuan ruhchaklohna (0steoporosis) hi a vei theih a ni an ti bawk. Soda in tam vanga thil chiang tak tak, hrisellohna thlentu bulpui ber pathum an hmuh chhuah chu zunthlum, BP sang, leh taksa buk rit (obesity) te an ni. BBC news May 19, 2009-a an sawi lanah chuan hetiang hi a chuang: Nitina soda in chu bukrih lam 65% in a punga, tin zunthlum vei theihna kha 85% in a pung tih an sawi a ni.</p>
<p><strong>Subject Pathumna: Cancer enkawlna chemotherapy hi  mi hrang hrangin enge an sawi:</strong></p>
<p>1. Daktawrte hian cancer lo vei ta se la za zela 75 (75%) hian chemotherapy hi an la duh lovang. Doctor te leh scientist tam zawk ten an sawi chu, “Cancer vei tam tak hi chemothepy an lak vangin an thih phah zawk thin a ni.” Allen Lewin MD, ‘The Healing of Cancer, Marcus Books 1990</p>
<p>2. “Kum tam tak chhunga ka lo zir tawhnaa ngaihdan pakhat ka neih chu cancer vei, chemotherapy la te hian an sawt pui chuan vakna ka hre lo, a la lo te hi an dam rei zaw mah mahin a hriat a ni.” ‘Dr. Hardin Jones’ Lecturer at the University of California.</p>
<p>3. “Chemotherapy hian nun a pawh seina scienctific evidence sawi tham a awm lo va, khawvel pumpui huap chemotherapy hman tawh reng rengah hian za a 85 (85%) hi a fel a ni. ‘Dr. Ulrich Able’ German Epidemiologist</p>
<p>4. “Chemotherapy hi thatpui aiin chhiatphahpui an tam zawk. Natna vengtu (immune system) hi a ti chak lova, hei vang  hian damloten an thih hma phah thin. Cance hir politik lian tak anih avangin pawisa lamah hlawkna lian tak a awm. Daktawrte hian chemotherapy pe tura an vawi khat injection-ah hian dollar $1000.00 an hmu thei. ” Dr. Mercola.</p>
<p>5. “Daktawrte hian an damlo cancer vei te hi chemotherapy an han chawh chawt zela thlaruk I dam ang an ti zui leh nghal a. Hetia an dam chen tur an sawi lawk theihna hi thlaruk chhung chuan chemotherapy hian an damlote hi a tihhlum dawn ang tih an rin  vang a ni. Ka nu hi cancer vei a ni a, chemotherapy chu la miah suh tiin ka hrilh a, mahse a awi lo va a thi ta thuai reng a ni.” Djehuty</p>
<p>Chemothepy chungchangah hian ngaihdan han zep ve ila. A chunga an sawi zawng zawng te hi a tlangpui chuan a dik thaw khat chuan a rinawm. Chemotherapy chungchanga thil dik ve tak ni awm a lang chu cancer vei hmuhchhuah hma aniha an taksa cancer-in a la eichhiat hma, an la chak lai anih chuan chemothepy hi dampui an tam ve bawkin a rinawm. Chemothepy la turte tan chuan cancer kha a lo darh nasat dan leh an taksa chak leh chakloh danin kawngro a su hle in a rinawm.</p>
<p>Mihring kan inang lova. Rilru leh Pathian kan rinna a pawimawh ber fo. Thlarau hriselna hian Krista kan rinna a tichak thin. “Pathian kan inhumhimna leh kan chakna, mangan laia tanpui vartu hnai reng a ni,” (Sam 46:1) tih hi ring tlat ila, tichuan Isaia 40:29naa a sawi, “Chau hnenah te chuan thiltihtheihna a pe thin a, chakna reng nei lote chu a tichak thin,” a tih hi kan lo chang thei ang.</p>
<p>Women’s Ministry</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://buannel.com/2011/10/hriselna-huang/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>4</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Damdawi Tha</title>
		<link>http://buannel.com/2011/07/damdawi-tha/</link>
		<comments>http://buannel.com/2011/07/damdawi-tha/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 19 Jul 2011 17:05:44 +0000</pubDate>
		<dc:creator>bronco</dc:creator>
				<category><![CDATA[Health]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://buannel.com/?p=7016</guid>
		<description><![CDATA[Thla thum dawn lai kal ta khan kan pa, Lalthangliana Sailo chu zana a mu hi a rawn harh a khawsik tlun ang deuh hian khawsik awm si lo hian a rawn khur chiam mai a. A chetzia te chu ni danga a awm dan pangngai a ang lo riauin a hriatna  te chu a [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Thla thum dawn lai kal ta khan kan pa, Lalthangliana Sailo chu zana a mu hi a rawn harh a khawsik tlun ang deuh hian khawsik awm si lo hian a rawn khur chiam mai a. A chetzia te chu ni danga a awm dan pangngai a ang lo riauin a hriatna  te chu a chiangkuang lo tan a ni. Zingah chuan a ke vei lam chu a rawn na tana rah pawh rap ngam loh khawp chuan a na a ti ta a. A ke chu nachhawkna damdawi hnawih sak  tura kan en chuan a lo vung sen tut mai a. A awm danah (symptom) atanga kan thlirin thil hlauhawm a ni tih ka hre nghal a. Daktawr ka ko ta vat a. Chung vel lai chuan a BP te chu a tha a. Mahse daktawr office kan thlen chuan a BP chu a lo hniam ta vak mai a. Daktawr chuan en pawh en hman lovin Ambulance a ko va Emergency –ah an tlan pui ta a ni. Daktawr chuan damdawiinah chawlhkar khat I awm a ngai ang a ti a. Hetiang natna hi cellulitis an ti a, thil hlauhawm thei tak a ni. Damdawiinah chuan drip an khai a, antibiotic an pe bawka, tichuan a lo tha chhuak leh thei ta ni.</p>
<p><span id="more-7016"></span></p>
<p><strong>Cellulitis</strong> hi vun natna (infection) vanga awm a ni. Chung infection rawn thlentute chu bacteria chi hnih Staphyiococcus aureus leh Streptococcus te an ni deuh ber. Heng bacteria te hi vun pem emaw kak karah emaw rannung seh hmuamhma pemah te an lut a, hmun an khuar thin. Tichuan,  a lo vungin a lo sen deuh tuak thin. Thisenah (blood stream) an lut thei bawka, hetia thisen (blood stream) an luh tawh chuan taksa pumpui, thluak thlengin natna tur chuan a fan chhuak thuai thei a ni. <strong>Hetianga vun a lo vunga lo sen deuh a awm a, darkar 24 chhunga chak taka thang leh na em em anih chuan damdawiin pan vat tur a ni</strong>. Taksa khawilaiah pawh a awm thei a, hmaiah leh mitahte pawh a awm thei a ni. Mit leh hmaia a awm chuan a hlauhawm zual bik bawk. Enkawl loh anih chuan mitdelna te a thlen thei a ni. A tlangpuiin ke-ah hian a awm duh zual bik.</p>
<p><strong>Cellulitis Kaihnawih</strong> (complication) <strong>Hian Rang Takin Thihna a Thlen Thei</strong>: Heng bacteria te hi vun hnuaia tisaah an han lut a, kan taksa tui chikhat lymp antihah emaw thisen dawtah lutin thisena infection a nih chuan rang takin a chhiat rup theih ta a ni. Hei hi <strong>bacteremia emaw septicemia</strong> an ti bawk thin. <strong>Septecemia</strong> a ni ngei tih rawn lantirna (symptoms) te chu marphu chak thut, taksa khur, taksa vawt (hypothermia) rang tak taka thaw huam huam te leh khawsik sang thut leh BP hniam thut, hriatna chiangkuang lo, (confusion) te a awm thei. Damdawia enkawl thuai anih loh chuan thih thuai theihna a ni. <strong>A chunga kan pa awmdan leh chetzia kan han sawi hian celullitis kaihhnawih, thih thuai theihna, septicemia hi a nei tan a ang viau.</strong></p>
<p>Kan pa natna chanchin hi han chhunzawm leh ila. Damdawiinah chuan ni thum lek an awm tir a an chhuahtir ta mai a. A natna ang hi damdawiinah kan lo enkawl ve tawh thin a, antibiotic drip tlan hian chawl kar hnih dawn dawn hi awm thin mai ni hian ka lo hre thin a. An chhuah hma tir deuh awm mange ka ti deuh va. Zirtawp niin kan chhuak a, chung te chuan a ke chu a la vungin a sen tuak mai a, lei pawh a la rap tha ngam mang lo a ni.  A chhuah ni atang chuan meihawl dip thirfiante hnih vel tui lum no khat nena chawhpawlh hi nitin vawi thum –vawi li vel ka in tir ziah a. Tin a ke vung te chu <strong>meihawl</strong> tui nena chawhkawi (charcoal poultice) an tih chuan kan tuam bawk a. A vung leh a sen tek tuk te chu a ni telin a lo reh sawt sawt mai a ni. Damdawiin atanga kan chhuah atanga a ni thumna, Thawhtan ni a daktawr kan zuk hmu chu daktawr chuan a dam chak a ti a, mak a ti khawp mai a, a thisen exam te chu a lo normal vek mai a ni.</p>
<p><strong>Cellulitis natna hi thil khirh tak mai a ni thei a</strong>. Mi pakhat chanchin an ziah ka chhiar hi han sem ve lawk che u ka duh a. He tiang hian a sawi, “Kum 57 mi ka ni a. <strong>Cellulitis</strong> hi ka vei a. Ka ke chu a vung sen tut maiin khawih ngam loh khawp hian a na a. Cellulitis hian taksa pumpui a fan chhuah thuai theih avangin enkawlthuai anih loh chuan thihpui theih thuai anih avangin ngaihthah mai mai chi a ni lo va. He ka natna avang hian damdawiinah te ka luh zauh zauh a ngai a ni. Cellulitis hi kum engemaw zat ka vei a, daktawr hnena ka kalpui apiang hian damdawi (antibiotic) chak zawk kha min lo chawh ziah bawk a. Chung ka antibiotic ei thin te chu  a thawk tha lo tial tial mai bawk nen, ka mang hi a ang rilru hle mai a. Hetia antibiotic chak tak tak ka ei reng chuan ka taksa hian ngaia neih hun (resistance) a awm thuai anga, natna khirh tak tak ten min tlakbuak thei a, chung hunah chuan a thawk tha thei lo mai dawn a ni tih te pawh ka ring a. Daktawr pakhat ka rawn chuan, ‘Han tihngaihna vak a awm tawh lo i ke chu tan mai a ngai dawn a ni,’ tiin min chhanga.</p>
<p>Ka mang hi a ang em em mai thin a. Chutih hun vel lai chuan ka hmelhriat daktawr pakhat Dr. Robbie, Wild Wood, Geargia damdawiina thawk thin chu ka rawn ta a. A ni chuan, meihawla enkawl dan chu min hrilh ta a. Meihawla ka inenkawl hnu reilo teah chuan ka ke chu a lo hriselin ka dam ta hmiah mai a ni.”</p>
<p><strong>Meihawl damdawi chung changa keima experience</strong> han tar lan ve ka duh a. Kan pa damloh hma deuh hian Mizo chuan Zunin kan tih Urinary Track Infection (UTI) ka vei ve a. He natna vei tawhte chuan in hriatthiam ka ring. Zun hi a chhuak deuh renga, tlem te tein kan zung sek mai a, tin, zun zawngin a na em em bawk a ni.  Enkawl dam thuai anih loh chuan kal tha lo te pawh a chhuak thei. Septicemia te pawh a thleng thei ve tho a ni. Ngaihthah mai mai chi a ni lo tih hriain daktawr hnenah ka kal a. Antibiotic, ni sarih chhung ei tur min lo pe a. Chu chu kan ei zo ve ta ngei a. Ka ei zawh atanga ni thum vel chu ka tha hle in ka inhria a. A ni lina vel atang chuan ka Zunin chu a lo chhuak leh ta mai a. Daktawr hnenah ka kal leh a. Antibiotic chak zawk min lo pe leh ngei a. Mahse daktawr antibiotic chawh chu ei lo chuan meihawl tui chu ka in ve ta tlut tlut mai a. Ka in atanga ni thum niah chuan ka tha ta hmiah mai a ni. Tun thleng hian ka la dam fel ta hmiah mai.</p>
<p>Nu pakhat a hming Martha in ti chuan a fa nu kum 8 mi lek Zunin vei chanchin a sawi a. “A fa nu chuan a zun zawng hian na a ti em emin  a zung zing em em bawk nen. Zanah te hian a khumah zun a cheh reng mai a. Daktawrte chuan antibiotic damdawi chak tak tak an pe thina. Rei vak lo an tha thin a mahse a lo chhuak leh thin. Khawsik sang tak tak te a nei thinin a pum leh nak velah te chuan a lo na tan ta a. Daktawrte chuan a damdawi ei chu an thlak an thlak kual vel chung pawhin a dam fel tak tak thei lo a ni. A tawpah phei chuan zai hial a tawk ta a. Chuti chung pawhin a dam thei vak chuang lo va. Ti chuan meihawl damdawi hi thian te hnen atangin kan hre ta a. Meihawl tui nena chawhkawi (charcoal poltice) chu a pum na zawn velah chuan kan dep a, tin, kan ei tir bawk  a. Chutia kan tih atanga darkar khat hnu lekah chuan a pumna chu a lo nuam ta mai a ni. Meihawl chuan kan enkawl zui ta zel a, hun engemaw chinah chuan a lo dam fel   ta hmiah mai.”   (Martha hian a fa nu chanchin hi a tam thei ang in mi ten hriain chhiar ve se tiin a duhsak hle a ni.)</p>
<p>Meihawl tangkai dan hi kan sawi tawh thin a. Meihawl hian thil chak tak leh danglam bik tak, thil hip theihna <strong>adsorption</strong> an tih chak tak a neih avang hian kawchhung lamah leh vun lama natna awm thei tan hian a tha hle a ni. Chung a tangkaina tlangpui an sawite chu <strong>pumpui lawng (ulcer) pumna, kawthalo, thin chaklo leh cancer, eisual, hliam leh vung avang pan pun, (infection) ka leh hrawk na, ka uih, inulh (sprain khuai zuk, khawmual kaikuang leh maimawm seh leh rul chuk atan te a tangkai hle a ni</strong>. Meihawl hian tangkaina a ngah em avang hian englai pawh a inchhunga kawl reng chi tak a ni. Zoram lamah chuan Adventist Hospital, 7th.day tlangah khan a dip leh a tablet lei tur a awm reng a. Tin, heng lai Washington leh Maryland vela awm tan chuan Adventist Health Store leh Health Store dangah hmuh theih a ni.</p>
<p>Meihawl damdawi, Pathian thilsiam  ropui tak  mai hian kan thlarau nun atan thil zirtir ropui tak a nei a. Hetianga meihawlin pan rimchhe pui pui leh  leh natna hrik nei, (bacteria infection) leh rul tur thih pui ngei ngei khawp a chak te leh cancer panchhia tenawm tak mai te a maah a hip ral (adsorb)  veka  taksa damna a lo awm thei ta ang hian kan thinlung natna hrang hrang, elrelna, duhamna, ngaihdamtheihlohna, itsikna, mahni hmasialna te leh kan sualna hrang hrang te hi midang te tana harsatna thlen lovin han pai ral thei ve ila a va ropui dawn em! Meihawlin kan taksaa natna tha lo awm a hipa kan lo dam phah ta ang hian Lal Isua chuan kan sualna zawng zawng ama taksa thianghlim, bawlhhlawh leh sual kai lo vah chuan inbelin  kros lerah a lo phur a. Krista sualna engmah nei lo chuan khawvel sual tak chu phurin, a thinlung thianghlim tak chu kan tan inhawngin kan sual bawlhhlawh chu amaha in belin, dawta sual tinrenga heka awmin, chatuan nunna kan neih theih nan thih thlengin a lo tuar ta a ni. A va ropui em!  Lalpa chu fakin awm rawh se!</p>
<p>In Thawhpui,<br />
Women’s Ministry</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://buannel.com/2011/07/damdawi-tha/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>1</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>I muhil thei lo thin em?</title>
		<link>http://buannel.com/2011/06/i-muhil-thei-lo-thin-em/</link>
		<comments>http://buannel.com/2011/06/i-muhil-thei-lo-thin-em/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 18 Jun 2011 11:38:30 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Lianhmingthanga Sailo</dc:creator>
				<category><![CDATA[Articles]]></category>
		<category><![CDATA[Health]]></category>
		<category><![CDATA[Doctor]]></category>
		<category><![CDATA[Muhil]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://buannel.com/?p=6565</guid>
		<description><![CDATA[Mihring hian chawlh hahdamna hun tha tak, Pathianin min siamsak- Zan hun kan nei a. Hei hi a hlu a, a pawimawh hle. Chutih rual erawh chuan hetiang hunah hian hahchawl ve thei lo; engemaw avanga harsatna nei a, muhil thei lo te kan awm fo thin. Chutianga kan muthilh theih lohna chhan chu natna [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Mihring hian chawlh hahdamna hun tha tak, Pathianin min siamsak- Zan hun kan nei a. Hei hi a hlu a, a pawimawh hle. Chutih rual erawh chuan hetiang hunah hian hahchawl ve thei lo; engemaw avanga harsatna nei a, muhil thei lo te kan awm fo thin. Chutianga kan muthilh theih lohna chhan chu natna khirhkhan tak vang a nih lem lova, thil holam tak vang emaw anih chuan a hnuaia ka rawn ziah ang hian chutianga i awm thinna chu hmachhawn a, hneh a, paltlang han tum ve ta che?</p>
<p><span id="more-6565"></span></p>
<p><strong>a.</strong> Doctor rawn rawh:Chauh leh zawi ngawih ngawih avangte, helhhawlh avangte hian a chang chuan mi thenkhat chu an muhil thei lo thin a. Chutianga i awm a nih a, i muhil thei lo fo thin a nih chuan hetiang lama thiamna nei Doctor te rawn ngei ang che. I Doctor rawn chuan i hriselna tha a tih chuan hemi dawt a ka sawi leh tur zinga thenkhat hi i muttheihna damdawi atan a chawh maithei bawk che. Engpawhnise, tihdam aia inven a that zawk zia kha hrerengin, Doctor rawn nghal chawih mai tur a ni e.</p>
<p><strong>b.</strong> Tuilum tawka inbual:Hei hi taksa tihhahdamnan a tangkai hle. Mahse, tuihu leh tuiluma inchiah reng erawh taksa in a ngeih lo thei. A uchuak leh chuangliama tihvak loh tur a nih chu.</p>
<p><strong>c.</strong> I taksa hmehtir rawh:Hei hi a Saptawng tak chuan &#8216;Massage&#8217; an ti a. Hetiang chi pawh tunah chuan Aizawl- ah ngei pawh a tihna hmun a lo awm ve ta hial a. Hetiang hmunah i kal thei anih chuan a tha viau ang. I kalthei ta kher lo a nih pawhin, i chhungte kha i taksa han hmehtir vel la, I awm a nawmphah ang a, a hnuah phei chuan i mutui tawh viau ang.</p>
<p><strong>d.</strong> Rimawi lampang leh thilri zawi, muang fan raih ang chi ngaithla pah rawh:I muhil duhtawh si, i muhil thei si lo! Khatiang hunah khan rimawi muang fanraih emaw, a vuaka vuak zat bithliah anga ri ang chi te ngaithla pah rawh. Hei hian nasa takin thluaka muthei lo nia i inngaihna kha a lakkian sak ang che. I hriat loh hlanin i mumang lamah i rimawi ngaihthlak remin i lo lam hial maithei a ni.</p>
<p><strong>e.</strong> Bawnghnute lum in:I mut hma 15 mins velah Bawnghnute chhuanlum in hmasa thin ang che. I hriatna thazam te ah hna a thawh thin avangin Bawnghnute in hi taksain a ngeih em em a ni.</p>
<p><strong>f.</strong> Thingpui in tam rawh:Thingpui ka sawi hian, Mizovin &#8216;Thingpui kung&#8217; atanga &#8216;Thingpui hnah&#8217; kan sik a, chuta tanga kan siam &#8216;Thingpuife&#8217; hmanga &#8216;Thingpui&#8217; kan siam/ lum chu a ni. Hei hi taksa in a ngeih a. Dawra a Pack- a an zawr ang chi ai hian taksa in a ngeih zawk bawk.</p>
<p><strong>g.</strong> Ei leh In:Mut dawna ei leh in ang chi nia i hriatte kha han eiin han in la. Kha khan i chauhna te a tihreh sak thei che a. I helhhawlhna ang te kha a tireh thei tih hria ang che.</p>
<p><strong>h. </strong>Ruihtheih thil ti suh:Zu i inthin a nih chuan sim rawh. Zial leh Vaihlo lampang chi i ti thin a nih chuan sim rawh. Khang kha i muttheih loh chhan kawng liantak pakhat a ni.</p>
<p><strong>i.</strong> I mutna khum:I mutna khum a nawm leh nawm loh a zir te, i mutna hmun bul vel boruak a zir te in i muhil theiin, i muhil thei lo. Boruak thianghlim awmna hnaiha mutte, khum fai leh rualrem te hian mut nana hmangtu chu tuitakin a muttir thei tih hriat tur a ni.</p>
<p><strong>j.</strong> Zingah tho hma rawh. I taksa te sawizawi ve thin la. Mut hun bi te nei theila a tha. I hnungzang ringin muhil thin ang che. I mutna khum bul hnaiah Sana inkhawng ri tlek tlek thei ang chi dah suh.</p>
<p>Khing a chunga points 10 ka ziahte zinga a zatve aia tam khi i ti hlawhtling thei a nih chuan tunhma ai khan i mutui tawh zawkin, mut theihloh tih vel pawh i nei tlem sawt ngei ang. Dawt thil leh phuahchawp a ni lo.</p>
<p>- Jonathan Lianhmingthanga Sailo</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://buannel.com/2011/06/i-muhil-thei-lo-thin-em/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>4</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>VITAMIN</title>
		<link>http://buannel.com/2011/04/vitamin/</link>
		<comments>http://buannel.com/2011/04/vitamin/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 09 Apr 2011 12:41:35 +0000</pubDate>
		<dc:creator>bronco</dc:creator>
				<category><![CDATA[Health]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://buannel.com/?p=5944</guid>
		<description><![CDATA[V: Vawiin hi a rawn kir leh ngai dawn tawh lo. Thil tha, chhinchhiahtlak pakhat tal tih tumin hun i hmang dawn nia. I: I bula mi te kha an thatlohna aiin an thatna lai hmuh sak hram hram hram teh. T: Tawngkam thain sial a man. A: Ang pung pung lovin, zawi muang dap [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><strong>V</strong>: Vawiin hi a rawn kir leh ngai dawn tawh lo. Thil tha, chhinchhiahtlak pakhat tal tih tumin hun i hmang dawn nia.<br />
<strong>I</strong>: I bula mi te kha an thatlohna aiin an thatna lai hmuh sak hram hram hram teh.<br />
<strong>T</strong>: Tawngkam thain sial a man.<br />
<strong>A</strong>: Ang pung pung lovin, zawi muang dap a thil i sawi khan mi rilruah i tla na zawk.<br />
<strong>M</strong>: Midang pakhat tal tan malsawmna ni tum teh.<br />
<strong>I</strong>: Insumtheihna kawng engkimah insum tum rawh.<br />
<strong>N</strong>: Nui hmel i put khan i bula mitten a letin an ngaihnat phah che.</p>
<p><span id="more-5944"></span></p>
<p>A chunga kan han tar lan hi hman deuh khan internet atanga ka lo dah that a ni a. Ka lakna ber kha ka hre chhuak thei tawh lo va. A ziaktu chuan min lo ngaithiam se la. A tawi hle na a zir tur tamtak a awm in ka hria a, kan han sem ve duh che u a ni. In lo chhiar ve tawh mai thei bawk.</p>
<p>In Thawhpui,<br />
Women’s Ministry</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://buannel.com/2011/04/vitamin/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>2</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Mit  Awmdan Atang Hian Kan Natna Vei a Hriat Theih</title>
		<link>http://buannel.com/2011/03/mit-awmdan-atang-hian-kan-natna-vei-a-hriat-theih/</link>
		<comments>http://buannel.com/2011/03/mit-awmdan-atang-hian-kan-natna-vei-a-hriat-theih/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 29 Mar 2011 05:19:18 +0000</pubDate>
		<dc:creator>bronco</dc:creator>
				<category><![CDATA[Health]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://buannel.com/?p=5834</guid>
		<description><![CDATA[Ziaktu thenkhat chuan mit (eye) hi kan hrisel leh hrisel loh thlirna turkverh tha tak a ni an ti. Kan hriattna panga (5 senses) Pathianin min pekte zingah hian mit-a hmuhtheihna hi a hlu ber leh a pawimawh ber a ni ti ila kan tisual tam lo hle ang. Reilote pawh han maimitchhing ila  mitdel [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><img src="http://oi51.tinypic.com/slgv3r.jpg" alt="http://oi51.tinypic.com/slgv3r.jpg" /></p>
<p>Ziaktu thenkhat chuan mit (eye) hi kan hrisel leh hrisel loh thlirna turkverh tha tak a ni an ti. Kan hriattna panga (5 senses) Pathianin min pekte zingah hian mit-a hmuhtheihna hi a hlu ber leh a pawimawh ber a ni ti ila kan tisual tam lo hle ang. Reilote pawh han maimitchhing ila  mitdel nih a hrehawm tur zia chu a hriattheih khawp mai. Tuna kan article hi February 4, 2011 a Yahoo Health News-a an rawn ziah te zinga mi lak a ni. Chung an han tar lan te chu:-</p>
<p><span id="more-5834"></span></p>
<p><strong>Mit Hmul Lo Tlem Leh Lo Khat Thut</strong>: Meh kawlh  ni si lo mit hmul lo tlem leh khat ta phuar mai hian awra be (thyroid gland) tha lo a ni duh hle. A chhan chu awra be hian sam leh hmul to dan hi thununtu, control tu pawimawh tak a nih avang a ni. Tin, thyroid gland (awra be) hian kan taksaa chaw insiam dan (metabolism) a control tu pawimawh tak a ni bawk. Thyroid hormone a siam tam tawk loh chuan Hypothyroid natna vei kan ni. Chu chuan kan metabolic ret kha a ti zawia buk rih zawng te a pung theiin control a har ta thin a ni. Entir nan Brazil football thiam hmingthang, Ronaldo kha hypothyroid natna a vei avangin, a metabolic ret kha a zawi ta a, a buk rih zawng kha tihhniam a harsa ta a, hman deuh lawk khan a game duh em em chu a chawlh san ta a ni.  A lan chhuah dan tlangpui chu. vawt te an tuar thei lo va, an chau ngawih ngawih bawk thin.</p>
<p><strong>Mit Pawng (bulged eye)</strong>: Mit pawng lo awmna chhan ber hi chu awra be (thyroid) hian thyroid hormone a siam tam lutuk vang a ni. Hei hi Hyperthyroidism an ti a. Graves disease an ti bawk. Mi then khatte chu mit pawng chhung deuh te an awm a. Amaherawh chu thyroid natna vei avanga mit pawng chhuak an nih chuan an mit an khap tlem em em bik a, rei tak tak mit khap miah lovin an awm thei a ni. He thil hi zawi zawia in tan a ni a, enkawl vat anih loh chuan a khirh duh hle a ni. Mit kha a lo pawng lian lutuk thei a, mit khura lenglo hialin a awm thei a. Then khatte chu zai hial ngai te pawh an awm thin. He natna  lo lan chhuah tan dan chu chauh ngawih ngawih, chawei chak deuh reng mai, bukrihzawng hniam vak vak, khawhmuh dan chiang lo, (blurr vision), leh marphu chak thut thut (palpitation) te an ni. Daktawrte hrilh vata damdawia enkawl theih a ni. Thisen examna-in he natna hi awl takin an hmu chhuak thei.</p>
<p><strong>Thawklehkhata Thil Hmu Phira, Mit Thim Tual Tual:</strong> Hei hi Mizo chuan zeng kan tih mai, stroke nei tur tih entirna a ni duh hle. Stroke sign (thluaka thisen zam chat) thenkhatte chu ke lo zawi thut leh ban emaw ke emaw lo hit thut thei. Tawng fiah that theihlohna leh lu na em em a awm thei. Hetiang a thlen tawh chuan tanpuina zawn vata damdawiin lam pan mai pawh a sual lovang. Keini awmna USA ah chuan 911 koh vat tur a ni.Thihpui hial khawp thil anihloh pawhin dam chhunga ramtuileilova awm mai thei din hmunah kan lo awm reng thei a ni.</p>
<p><strong>Mit Uihlit Dam Lawk Thei Lo</strong>: Mit uihlit hi thla thum chhunga a dam loh emaw leh a awmna ngai chiahah khan a rawn awm leh thin a nih chuan, cancer chi khat, sebaceous gland carcinoma an tih hi a ni duh. Daktawrte hriattira zai chhuah chi a ni ang.</p>
<p><strong>Mit Chhunga Pawng Deuh (bump) Emaw  a Lo Awmin</strong>: Hei hi sakhi rawng (brown) ang deuh hleka lo pawng deuh, (brown spot) an ti.  Hetiang a lo awm chuan vun cancer hlauhawm chi, malignant melanoma an tih hi a ni duh hle a ni. Rang taka enkawl vat a pawimawh hle ang.</p>
<p><strong>Zunthlum Vei Tan Khaw Hmu Chiang Thei lo, (blurred vision) a lo awmin</strong>: Mi thiamte lo hriatthawhna  atangin zunthlum hi mitdelna thlentu bulpui ber a ni. Mahse enkawl that anih chuan za zela 90 hi ven theih a ni tih a ni. Thisena thlum sang hian kan thisen dawt a tichhe thei. Abik takin, kan mit hnung lama kan mit bawm retina an tih hi a khawih chaklo thei. Mit bawma thisen dawt te reuh te te kha a lo vungin a lo chat thei. Chu chuan a chunga kan sawi blurred vision, khaw hmuh chiang lo a lo awm thin. Zawi zawiin khawhmuh a harsa a, enkawl anih loh chuan mitdelna a thleng thei.</p>
<p><strong>Mit a Lo Eng Hian</strong>: Hetiang a lo awm hian nau pianghlim ti lohvah chuan thin chakloh vang a ni. A chhan tlangpui chu Mizo chuan mit liam (jaundice kan tih te, thin ro (cirrhosis) vang te in a awm thei. Hei hi thin kan thin hian a thawh tur ang a thawh that theihloh vang a ni. Mit chhunga var lai lo eng zo ta vek mai hi bilirubin an tih vang a ni. Kan red blood cells nung tawh lo te kha kan thin chaklo khan a paihchhuak hlei thei lo thin vang a ni. Thin chaklo entirna pakhat chu floaters an ti a, thil de sep sep hmuh hi a ni awm e. Hei hian thin a bawlhlawh tam (toxic) vang a ni. Thina toxins tleng fai tur hian zing thawh veleh tui thianghlim litre khat emaw khat leh a chanve pawh in thin hi a tha hle. Chhun lai te pawhin hetiang thin bawlhlawh entirna, floaters an tih hi I hmu thut thei. Heng I hmuh chuan tui no hnih khat han lem khawlh khawlh la a tanpui duh hle.</p>
<p><strong>Mit ro (dry eye) leh engin a han chhuna danglam (sensitive) thuai</strong>: Hetianga mit a lo hian sjogren’s syndrome an ti. Hei hi kan mit leh kan ka vel ti hnawng tu be (gland) thatloh vang a ni duh. He mit natna hi hmeichhe kum 40 chung lam tawh te zingah a tam bik a ni. Dan naranin ka leh mit hi a kawp a. Kam ro lutuk vanga chaw lem harsatna te pawh a awm thei. Sjogren’s syndrome awl takin daktawr ten an hre thei a. Mit thlawr (lubricants) a ngai thin. Tui in tam te pawhin kam ro kha a ti hnawng thei bawk.</p>
<p><strong>Vawilehkhata Mit Lehlam Maimitchhin Theihloh Thutna leh Tap Ni Mang Si Lo Va Mittui Tla Reng Mai:</strong> Hei hi Bell’s palsy an ti a. Mit control tu thazam (nerve) that loh vang a ni thei. Dannaranin hun reilote chhung chauh a ni deuh ber thin. Mizovin awmvel kan tih leh infection vangin hetiang hi a awm thei a ni.  Daktawrte entira mit tha lo lam kha mit damdawia thlawr tur a ni.</p>
<p><strong>Computer Chhiar Laia Mit lo Thip (burning eye) Leh Khawhmuh lo Phe Ruai Thin:</strong> Hei hi Computer Vision Symdrome (CVS) an tih hi a ni. Computer ziak te tak te te I chhiar khan mit a ti hah  thei a, chu chuan mit chhung lam mittui te a ti tlem thei. Tin lu na pawh a awm thei. Heng tanpui tur hian computer kha inches 4-5 mit zawn aia hnuai (below eye level) a dah a, mit atanga inches 20-28 vela hla a dah tur. Tin, mit khap zin deuh va, a khat tawk, darkar hnih vel te thut hnuah 15minits aia tlem lo hahchawlh zel ni se a tha.</p>
<p>Mit hi a pawimawh zia chu sawi ngai lovin  kan hre vek awm e. Kan nun dan leh ei leh in te hian nasa takin kan mit hriselna a khawih pawiin a siam tha thei. Chungte chu:-</p>
<p><strong>Mei Nghei (Quit Smoking)</strong>: Mei zuk hian taksa tana thil thalo, free radical a siam tam tir a. (Free radical hi kan han sawi fo angin  kan taksaa oxidation awm atanga rawn insiam chhuak a ni.  Kan timur te a khawih khaw lovin cancer siamtu atan sulsutu ber a ni) Hei hian kan hriselna a tlangpuiin, kan mit hriselna tiamin  a khawih pawi thei. Meizial leh sahdahah te hian free radical hi a sang em em bik a ni.</p>
<p><strong>Lung (Cardiovascular System) Hrisel Leh Vawn That</strong>: Thisen sang te hian kan mitta thisen dawt a khawih chhe thei a, hei hian kan mitah thisen a kal tluan theihloh avangin khawhmuh that theihlohna te a siam thei. A lo chhe tial tial engmah hmuh theihloh hun a thleng a, mitdel kan lo ni der mai thei.</p>
<p><strong>Thlai Hnahhring Tam tawk Ei Reng a Tha</strong>: Thlai hnah hring leh broccoli ei tam a tangkai. Heng hian mit hrisel nana thil tangkai tak lutein an tih hi a tam a ni.</p>
<p>Pathianin khaw hmuhtheihna min pek avang hian lawm ila. Kan mit hi hrisel taka a awm theihna turin a fimkhur ang u.</p>
<p>In Thawhpui,<br />
Women’s Ministry of First Mizo SDA Church</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://buannel.com/2011/03/mit-awmdan-atang-hian-kan-natna-vei-a-hriat-theih/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>2</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>INSAWIZAWI TANGKAINA</title>
		<link>http://buannel.com/2011/01/insawizawi-tangkaina/</link>
		<comments>http://buannel.com/2011/01/insawizawi-tangkaina/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 25 Jan 2011 04:13:27 +0000</pubDate>
		<dc:creator>HJ</dc:creator>
				<category><![CDATA[Health]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://buannel.com/?p=5406</guid>
		<description><![CDATA[(Health International, Washington atanga lak chhawn) Mite rin aiin insawizawi hi a tangkai zawk a. Insawizawi hi Damdawi a ni. Kan taksa bung hrang hrang, che thei ho hi an mamawh tawka tih chet tur a ni. Kut leh kete hian chet fo an mamawh a. An chet loh chuan an chhe mai dawn a [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>(Health International, Washington atanga lak chhawn)</p>
<div>Mite rin aiin insawizawi hi a tangkai zawk a. Insawizawi hi Damdawi  a ni. Kan taksa bung hrang hrang, che thei ho hi an mamawh tawka tih  chet tur a ni. Kut leh kete hian chet fo an mamawh a. An chet loh chuan  an chhe mai dawn a lo ni.</p>
<p><strong>Insawizawi tangkaina thenkhat chu hengte hi an ni:</strong></div>
<div>1. Thluaka bawm te tak te te awm (cell) hi Neuron tih a ni a.  Insawizawi hian cell chu a tipung a ni. A tir atanga kan lo neih, kan  pian chhuahpuite hi, dam chhung daih nung tura siam an ni. Amaherawhchu  tawh sual tawh (accident) vangin emaw, natna hrik vangin emaw an thi  thei. An mamawh tawk, an chaw duhzawng taka chawm that chuan dam chhunga  nung tur an ni. An mamawh tawk chaw kan pek loh chuan, an lo dam lovin  an thi ve fo thin a ni.</div>
<div><span id="more-5406"></span><br />
Thluak cell (Neuron) lo pun dan: Insawizawi hian engemawzat an  lo pung thin. Nitina kan insawizawi chuan, nitinin an lo pung dawn tihna  a ni. Amawherawhchu, ni khatah darkar khat vel insawizawi a tawk. Chu  aia tlem ni lo hram se. Darkar khat aia tam insawizawi hnua engmah  tipeih lova chawlh reng kan duh chuan, kan insawizawi lutuk deuh tihna a  ni. Hetianga a lutuk deuh, takksa pawh chau derkhawpa insawizawi hian  thisenah free radical an tih, cell hmelma, cell suattu a lo piang teuh  thei a ni.</p>
<p>Heng Free radical ho hnathawh ber chu cell tihchhiat hi a ni.  Ni 100 atanga 120 vel an dam ved thei a, an thih hmain cell thalai kha  maktaduai hnih vel an tihlum hman a ni.</p></div>
<div>Tin, darkar chanve insawizawi hian darkar sawmpahnih chhung kan  taksa a vedng tha thei a, darkar khat chuan darkar 24 a veng thei.  Sugar leh cholesterol awm zat tur a vedng thei a ni. Insawizawi dan tha  ber chu chak deuh hleka kea kal hi a ni. Tlan te, zuan te pawh an tha,  mahse, kea kal chak deuh nen an danglam chuang lo.</p>
<p>Tum khatah darkar khat insawizawi lo mah ila, darkar chanve ve in  vawihnih ti ila a tha tho. Tin, insawizawi kan mamawh dan hi a nasat lam  ni lovin a rei zawng zawk hi a pawimawh a ni.</p></div>
<div>Tin, insawizawia neuron a lo pun hian, a mal te tein buhfang  angin thluakah an tang ta a. Chungte chuan hriatna tha zam(nerve) an  zawm vat a tul a. Zawm an neih vat loh chuan nithum hnuah an thi mai  thin. Hriatna tha zam nena an inzawm theih dan tha ber chu, hriat tum  tak maia lehkha chhiar leh rilru hman hi a ni. Insawizawi zawha inbual  fai hnuah, hetianga kan thluak (neuron) kan hman hian, neuron lo piang  thar ho kha an lo inzawm ta a, kan lo fing sawt dawn ta a nih chu.</div>
<div>2. Tin, insawizawiin a thawh dang pawimawh leh em em mai chu,  thisen zam luanna dawt te tak te(Capillaries) an tih hi a tipung a.  Chumi awmzia chu thisen zam kan neih belh tihna a ni. Thisen zam kan  neih tam poh leh kan taksa chhunga cell te khan an mamawh chaw tha an  dawng tha thei tihna a ni a. Kan hriselna leh chak nan an tangkai em em a  ni. Capillaries hi samzai tiat vel a ni a. A chhung a kua a, a kuaah  chuan thisen mur (hemoglobin) an tih hi vawikhatah pakhat a leng tawk  lek a.</p>
<p>Heng Capillaries atang hian kan boruak hipte leh chaw thate khan  thluak cell te kha an pan ta sang sang a. He Capillaries chauh hi thisen  dawt atanga chhuah theihna awm chhun a ni.</p></div>
<div>Insawizawi hian he Capillaries hi a zawm sei ta a, a dang nena  an inzawm khawmna (network) an siam a ni. Ban leh taksa sek tak takte  hian Capillaries tam tak an siam thar belh avanga lo sek leh lian an ni.  Tin, heng Capillaries lo pung thar chhungahte hian thisen chu an luang  ta zel a, an chaw tha kente chu cell-ah an thlen ta a. Insawizawia  boruak tam tak kan hip luh kha, kan thisen mur hemoglobin chuan chaup  atangin a lo la a, a keng ta a, chu boruak rual chuan glucose te kha a  keng tel ta a.</p>
<p>Glucose hi kan thluak chaw pui ber a ni bawk a, thluakin  chaw tam tak a lo dawn phah ta a ni. Taksa hmun dang dangah thisen tha  kha rang takin a sem darh thin a ni. Tin, an lo luan rei chuan Carbon  Dioxide te an lo kai ta a, tihthianghlim an lo tul ta a, tichuan, lung  lamah an lo kir leh thin a ni.<br />
<strong></strong></div>
<div><strong> 3. <span style="text-decoration: underline;">Thisen kawng a tizau</span></strong>. Insawizawi hian kan thisen dawt  lian zawk Artery leh a aia te deuh zawk Arterioles te a tizau a. An lo  zau chuan zalen takin thawl deuhvin an luang ta a. A pamtu (pump-tu)  lung (heart) pawhin pam hah a ngai lo va. Nasa taka a pam a tul chuan,  thisen sang kan tih hi a lo ni a. Thisen dawtah khan thisen kha a lo  luang tha thei lo va, thisen sang kan lo nei mai a ni. Thisen dawt  hnawhtu Cholesterol leh a dangte a khawh fai thei bawk.</div>
<div>Thisen dawt chhung lam bangah hian Cholesterol te a lo bet  khawm thei a, a lo beh tam chuan thisen dawtte an lo tizim ta a. A lo  zim zel chuan, thisen dawtte chu a lo ping thin. Amawherawhchu, bahlah  lova insawizawi reng mi tan chuan thisen luang a lo chak a, thisen dawt  chhung lam banga Cholesterol leh thil dang lo bet, thisen dawt hnawh  phui theitute kha a khawh fai thin a ni. Tha taka thisen a lo luan theih  chuan thisen sang a lo awm lo mai thin. Chuvangin, thisen sang nei mite  chuan khaihlak lova insawizawi an mamawh reng a ni tih tunlai daktawr  thiamte chuan an sawi uar khawp mai. Cholesterol tihhniamna tha ber chu  insawizawi hi a ni.</div>
<div><strong>4. <span style="text-decoration: underline;">Stroke (Zeng, khawpal) a veng</span></strong>: Thisen dawt kha hnawh  pin a lo nih chuan, a hnawh pinna atanga a hmawr lam khan thisen leh a  chaw mamawhte a dawng thei ta lo va, chu lai chuan a tuar ta a. Entirnan  &#8211; kan lei thununa tiche vel theitu khan a mamawh tui leh thil dang a  mamawhte a dawng thei ta lo va, lei chu a lo fanin a lo tawm thei ta lo  va, a che thei ta der lo mai a.</p>
<p>Chutiang bawkin hmui vun te, khabe  tihrawl te. kut leh kete chakna pe theitu supply kawng a pin tlat chuan  an lo tam a, hna an thawk thei ta lo va, an zawi vek mai a. Kan thluak  department hrang hrangte pawhin an mamawh supply an dawn that loh chuan,  taksa pum a lo zeng thei a, piansualna, rilru buaina a thlen thei a ni.  Thawk leh khata thih thutna pawh awlsam takin a thleng thei bawk.  Hetianga thisen dawt hnawh ping theitu hi, a chunga kan sawi tak ang  khan Cholesterol an ni tlangpui a. Khaihlak miah lova insawizawi hian  thisen luang a tichak a, chu chuan thisen kawng hnawhtute chu a len  bovin a tlengfai thei a ni.</p></div>
<div>Tin, thisen dawt pawnah hian tihrawl (muscles) a awm a. Tihrawl  chu a tawm loh nan insawizawi avanga Endothelial cell in Nitric Oxide a  rawn tihchhuah khan a vawng ta a ni. Chung thisen dawt pawna mi chu an  lo tawm (contract) chuan, thisen dawtte kha a lo zim ang a, thil chhete  pawhin a hnawh ping thei a ni.</div>
<div>Tin, thisen dawt zim teah khan blood platelets (thisen chhuaha  tikhangtu) an tih mai kha an inhmuh khawm a, an lo innek chuan, anmahni  kha an ban(sticky) avangin an lo inbelhbawm ta a, chung chuan thisen  dawt kha an hnawh ping thei a, Stroke a lo awm thei. Chu bakah lung  (heart) khan a lo pam pup pup si avangin a pinna bul velah khan thisen  dawt kha a keh thei. Hetia a lo keh chuan hemorrhage (thisen put reng)  an tih hi a lo awm a, thluakah thi a titling a, chu thi tling chuan  buaina a thlen ta chiam thin.</p>
<p>Chuvangin, insawizawi avangin heng blood platelets te hian an banna  (stickiness) an hloh theih avangin khaihlak lohva insawizawi fo a tul a  ni. Tin, Thrombus an tih mai &#8211; thisen khangin lung (heart) a thisen dawt  a hnawh vangin thih thut thut a awm thin. Chuvangin, thisen khal a awm  loh nan khaihlak lova insawizawi fo a tul ber mai. Darkar li leh nga  velte kan awm ngaia kan awm reng chuan kan thisen a kal lo va, blood  platelets te an lo insi khawm a, thisen khal an siam theih avangin, chet  vel, kal vel fo hi a tul em em a ni.</p>
<p>A ngaia kan awm renga kut ke a mut  churh churh chuan, thisen kal that loh vang a ni fo. Thlawhnaa zina  darkar riat laite thut a tul chuan, tho va veivah vela tlem tlema taksa  tihchet te a tul thin. Chuvangin, insawizawi hi damdawi ang ni mai  lovin, damdawi tha em em a ni tih hi i hre reng ang u.</p></div>
<div><strong>5. <span style="text-decoration: underline;">Na chhawkna a ni</span>.</strong> Insawizawi hian na chawkna chak  deuh mai, Endorphin an tih hi a tichhuak a, hei hi morphin an tih hi a  ni. Damdawi siamtute&#8217;n Morphin an siam chhuak a, taksain na chhawkna a  siam chu Morphin tho a ni a. Endo chu chhung lam tihna a ni a. Taksain  Morphin a lo siam chu Endorphin an ti.</div>
<p>Na chhawkna a lo chhuah dan hi a mak khawp mai. Thluakah hian  pindan hrang hrang, department hrang hrang an awm a. Pakhat chu  hypothalamus a ni a. Hei hian thil tam tak a rawn siam chhuak a, chungte  chu:-<br />
1. Milk Production (hnutetui siam).<br />
2. Nauhrin/nau vei a ti awl.<br />
3. Vasopressin hmangin kal (kidney) a thunun.<br />
4. Thanna (growth hormone) a siam.<br />
5. Thyroid Gland (Awr chhunga be) hnathawh a pui.<br />
6. Adrenalin a tichhuak.<br />
7. Zun a ti tha.</p>
<p>Heng thilte hi a rawn tichhuaktu hormone chu proopiomelanocorticotrophic hormone an ti.</p>
<p>Insawizawi hian hlimna te min pe a, pituitary gland-ah heng thilte hi a  rawn dah a, tin, a tul dana zirin pituitary gland chuan taksaah a pe  chhuak thin a ni. Insawizawi hian nau neih thlengin a tiawlsam a, ruh  chuktuah leh tihrawlte a tikauvin a tifan thei a, na chhawkna tha tak a  ni bawk si, hlimna a rawn siam chhuak bawk si, chuvangin, pelh miah lova  nitina insawizawi neih hi a tha.<br />
Insawizawi loh chuan a dam that theih loh, a hrisel theih bawk loh,  chuvangin, mi tinin kan theihtawk ang theuhva insawizawi hi kan tih ngei  ngei tur a lo ni.</p>
<p>Women&#8217;s Ministry</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://buannel.com/2011/01/insawizawi-tangkaina/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>3</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>ZUNTHLUM LEH CHOLESTEROL TANA TANGKAI</title>
		<link>http://buannel.com/2010/11/zunthlum-leh-cholesterol-tana-tangkai/</link>
		<comments>http://buannel.com/2010/11/zunthlum-leh-cholesterol-tana-tangkai/#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 01 Nov 2010 22:19:50 +0000</pubDate>
		<dc:creator>HJ</dc:creator>
				<category><![CDATA[Articles]]></category>
		<category><![CDATA[Health]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://buannel.com/?p=4932</guid>
		<description><![CDATA[Kar hnih vel kalta khan mi pakhat hian ka e-mail-ah ti hian a rawn ziak a. Saptawng chuan, “Half a Teaspoonful of This Each Day Can Optimize Cholesterol Level,” tih a ni. Mizo tawng chuan, “Hei hi nitin thirfiante chanve ei ziah la i cholesterol chu duhthusam a ni thei ang,” tiin. E-mail kan hawn [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p>Kar hnih vel kalta khan mi pakhat hian ka e-mail-ah ti hian a rawn ziak a. Saptawng chuan, <strong><em>“Half a Teaspoonful of This Each Day Can Optimize Cholesterol Level,”</em></strong> tih a ni. Mizo tawng chuan,<strong><em> “Hei hi nitin thirfiante chanve ei ziah la i cholesterol chu duhthusam a ni thei ang,”</em></strong> tiin. E-mail kan hawn chuan <strong>‘thakthing’ </strong>(cinnamon)<strong> hi zunthlum leh BP hniam nan leh cholesterol tan a tangkai </strong>tih<strong> </strong>an sawina a lo ni a. He article hi kan chhiar zel chuan <strong>thakthing</strong> hi <strong>zunthlum</strong> atan a tangkai zia te a  sawi  uar hle a. Tichuan internet atangin research kan tihbelh a, zunthlum  vei leh BP sang leh cholesterol sang neite tan a tangkai ringing kan sem  ve duh che u a ni.</p>
<p><strong>Thakthing</strong> (cinnamon) hi Sri Lanka (Ceylon) ta deuh bik (native) tih a ni.  Southeast Asia ram then khat, China, Vietnam, India ramah te a awm bawk.  Mizoramah pawh a tam ve hle a ni ang, Thakthing Veng te pawh a awm a.  Kan naupan lai chuan thakthing zung lai tur hian kan kal fo <span id="more-4932"></span>thin.  Thakthing hi 2700 B.C. te khan hriat a ni tawh a. Aigupta ram khuan an  mitthi tawihtheilova an siamnaah  a ti rimtuituah  an telh ve thin tih ziak a awm. Bible-ah pawh hian Exodus 30:23,  Thufingte 7:17 leh Thupuan 18:13-ah te hian a chuang ve a ni. Mahse heng Bible changa a rawn  sawina te hi chu a rimtui avanga hman an ni tihna a ni deuh ber.</p>
<p>Zunthlum chungchang hi kan han chhuah tawh thin a.  Zunthlum  vei hi natna khirh tak a ni. Mitdelna, kal chhiatna (kidney failure)  lungna avanga lungphu chawl, thisen sang leh pan chhia dam theilo vanga  ke tan bun ngai (amputation) te hi zunthlum kaihhnawih langsar zualte an  ni. Zoram pawh hi zunthlum natna hian a chiah tha tawk hle niin a lang  a. A chhan chu  Zoram lama kan lo zin laia TV-a Zualko tihah  hian thih chhan an sawiah hian zunthlum vei vanga thi tih  hian  a chiah hneh ve hle niin a a lang. He natna khirh tak hi a tlangpuiin  dan leh tihkhawtlai theih a ni. A pawi ber chu zunthlum vei hmun thum a  thena hmun khat hian an vei tih an hre lo hi a ni. Natna dang vang emaw  tiin thiloaruanga damdawiin lo lut lah bo lo.</p>
<p>Natna reng reng chungchang hi han sawi hmasa phawt ila. Ziaktu pakhat chuan, <em>“I thu sawi hian i nun kawng leh i hriselna tluanghrui tur a sawi thui viau ang,” </em>a  ti a. He mi chungchangah hian Reader Digest, August 1991-a chhuah  Thupui, ‘Damlo-in A Hre Ber’ (Patient Knows Best) tihah chuan hetiang  hian an tarlang.</p>
<p>Heta an zirnaah chuan, mipa leh hmeichhia, kum 65 chin leh a chung lam, 2800 zawhna an zawt a. An zawhna chu, <em>“I hriselna hi a tha tawk hlein I hria nge thalo hlein I hria?”</em> tih a ni. Heng damlo hlir 2800 an zawh te zingah ‘ka tha e’ ti a  chhangtute aiin ‘ka thalo’ ti a chhangtute chu kum li velah thi an tam  bik an ti.</p>
<p>Mi  thenkhat, damlohna nei miah si lo inti damlo reng mai chi hi an awm  chawk. An sawi an sawi a, a tawpah chuan damlo tak takin an awm nge nge  thin. Thihna hial pawh an tawk thin. Heng hote hi Thufingte 18:21-a a  sawi,<em> “Lei (tongue) thiltihtheihnaah chuan thihna leh nunna a awm a; a ngainatute chuan chu mi rah chu an ei ang,”</em> a tih hian a nemnghet a ni. I taksa thalova I rinna leh sawi reng mai  khan, natna ven theihna, immune system a ti chaklo thei. Chanchin Tha  Luka 6:45na chuan, <em>“Mi tha chuan a thinlung robawm tha ata  thil thate a phawrh chhuak thin, mi sual erawh chuan a thinlung robawm  tha lo ata thil tha lote a phawrh chhuak thin; thinlunga liam khawpa  khat hi a ni kain in sawi chhuah thin.” </em> Tichuan,  zunthlum vei inih chuan i ka atanga thu chhuak chu hman tangkai ngei  tum la, “Ka zunthlum vei hi ka hneh ngei ngei dawn a ni,” tiin  sawi  sawi chhuak la, Lalpa Pathian tanpuina nen i hneh thei ngei ang.</p>
<p>A chunga kan han tar lan <strong>thakthing </strong>hi  zunthlum leh cholesterol leh BP tan a tangkai dan London-a tunhnaia (a  ni a inziak lo) an zirhonaah chuan hetiang hi an hmu. Kar 12 chhung mi  58 zunthlum vei zingah enchhinna an nei a. <strong>(zunthlum vei kan tih hian type 2 diabetes, adult onset, puitlin hnua zunthlum vei kan sawina a ni) </strong>Heng  mi 58 type 2 zunthlum veite hi nitin 2gm (gram hnih) thakthing rawt dip  an ei tir a. Kar 12 hnuah chuan an thisena thlum awm (blood glucose  level) leh an BP te chu a lo hniam ta hle a ni (a hniamna zat an sawi  lo) tih an hmu. Heta zir hote hian an rawn tarlan duh chu zunthlum type 2  diabetes veite leh BP sang neite tan an damdawi pangngai ei bakah  thakthing hi nitin ei tel sela an zunthlum leh BP damdawi eite a tlem  phah theih deuh nan an ti a ni ber. Zunthlum leh BP damdawi ngawt ngawta  hman chi a ni lo tih an tar lang.</p>
<p>Thakthing  hian zunthlum damdawi atana an hman ber, insulin ang deuh hian hna a  thawk thei a ni. Hei hi mi hrang hrangin an enchhinnaa an hmuh a ni. Ni  tina thakthing thirfiante chanve lek ei hian thisena thlum awm (blood  glucose) a tihhniam bakah thau tha lo, (triglycerides) leh LDL (low  density lipoprotein, cholesterol tha lo) a ti hniam thei tih hmuh a ni.  Thakthing hian glucose metabolism, chu chu kan chaweia thlum awm kan  taksain chak nan (energy) a hman tangkai theih nan a let 20 in a tichak  thei an ti bawk. Tin, kan chawei khama thlum kan thisena lut chak lutuk  tur hi engemaw chennah a veng thei. Swedish research team pawhin a  chunga kan han sawi takte ang bawk hian thakthing hi zunthlum vei, te  tan a tangkai tih an rawn tar lang ve bawk a ni.</p>
<p><strong> </strong></p>
<p><strong>Thakthing Leh Cholesterol Chung Chang:</strong></p>
<p>Dr.  Richard Anderson leh Pakistan University chuan thakthing hi cholesterol  tihhniam nan a tangkai dan enchhinna an neih chu kum 2003 khan an rawn  tar lang a. An enchhinna hi a kip a kawiin kan sawi lo anga. Heng an  enchhin te hi ni 40 chhungin nitin thakthing thirfiante khat vel an pe  a. Ni 40 hnuah chuan and cholesterol kha 23%to30% velin a lo hniam a ni.  Tin, an thisena thlum (blood glucose) level kha 18%to23% laiin a lo  hniam bawk a ni. Heng research beitute hian an rawn sawi pakhat chu  hetianga awlsam taka cholesterol tihhniam theih anih chuan cholesterol  hniamna damdawi, kalpui tha lo (side effect) nei si hi hmang lo hian  thakthing hi a tangkai tawk an rin thu an sawi lang a ni.</p>
<p><strong>Google-in Thakthing an Fakna (advertisement):</strong></p>
<ol>
<li>Mi thenkhat lo hriattawhna atangin nitina thirfiante chanve ei hian LDL cholesterol a ti hniam thei.</li>
<li>Enchhinna rintlak tawk taka lo hriat tawhna atangin thakthing hian zunthlum vei (diabetes type II) te tan a tangkai tih an hmu.</li>
<li>US  Department of Agriculture in Maryland-a an zirnaah chuan thakthing hian  thisen cancer (leukemia) leh lymphoma cancer cells te inthlah pung zel  tur engemaw chen ven theihna a nei.</li>
<li>Thisen hnang lutuk tur  ven theihna a nei.</li>
<li>Copenhagen  University chuan ruhseh vei an enchhinaah chuan zing chaw ei hma nitina  thakthing dip, thirfiante chanve leh khawizu thirfian khat chawhpawlh  an pek te chuan chawlh kar khat hnuah an ruhseh na chu a lo nuam sawt a.  Thla khat hnuah na hre lovin an kal thei.</li>
<li>Kansas  State University-a an zir honaah chuan thakthing hian theituia natna  hrik chi khat E.coli bacteria pung tur a veng tih an hmu.</li>
<li>Thakthing hi manganese, fiber, iron leh calcium tein a hausa hle a ni. Hengte hi kan taksa tan pawimawh tak vek an ni.</li>
<li>Thakthing hian <strong> alpha Lipoic Acid </strong>an tih hi a nei a. Hei hian<strong> </strong>zunthlum vei vanga nerve cell, hriatna tha zam chhia hi a repair thei a ni.</li>
</ol>
<p><strong>Thakthing Chung Changa Hriat Tur Then Khatte:</strong></p>
<p>Thakthing hian thisen tih panna (blood thiner) a an hman thin <strong>coumadin</strong> an tih ang deuh hi a nei a. Chu chu <strong>coumarin</strong> an ti a. (Hei hi a chunga google adverstisement number 4na a an sawi khi a ni.)  Lung  zai vang emaw lung lam that lohna avanga thisen tih panna damdawi,  coumadin emaw plavix emaw ei tan chuan ei loh a tha ang. Tin, helaia  experiment nana an hman hi chu Sri Lanka lam atanga lak, <strong>cinnamon Zeylanicum</strong> an tih hi a ni. Sri Lanka thakthing hi a class a sang  deuh  ber ni a hriat a ni. Mi thenkhat inti hre deuh te chuan thakthing tlawn  dawra an zawrh hi rawt dip ila a chak that ber an ring. Nu thenkhat  hian an naupai laiin zunthlum (gestational diabetes) nei an awm thin a.  Heng damdawi atan hian ei a tha lo thei tih sawina a awm. Antibiotic nen  eipawlh loh a tha, a chakna kha thakthing hian a ti nep thei an ti  bawk.</p>
<p><strong>Zunthlum chung chang hi han sawi belh hlek ka duh a.</strong> Zunthlum natna do leh hneh tur hian tih theih tam tak a awm. Chuvangin  mahni kan pawimawh ber a ni. U.K. rama ’Diabetes Challenge’ April 7,  2005a chhuak chuan za zela 95 (95%) hi mahni a inenkawl dam theih a ni a  ti. Tichuan, he natna khirh tak, enkawl loh anih chuan, a kentel  leh kaihnawih thihna hial thlen thei do tur hian enge kan tih theih han sawi ila.</p>
<p><strong>Exercise (Insawizawi):</strong></p>
<p><strong> </strong></p>
<p>Insawizawi  hian kan thisena thlum (glucose) awm tam lutuk tur kha kan tihrawlah a  kal tir a. Tichuan, kan taksa-in kha glucose kha chakna (energy) siam  nan a hmang thei ta a ni. Zunthlum veite buaipui ber an thisena thlum  tam lutuk kha nasa takin a tanpui ta thin a ni. (Mizo hian zunthlum kan  ti a thisen thlum ti ila a dik zawk awm asin mawle) Insawizawi han tih  hian mitin tihtheih leh man nei silo chu kawng kal hi a ni.</p>
<p><strong>Rih Zawng (Buk) Tihhniam:</strong></p>
<p><strong> </strong></p>
<p>Buk tihhniam hi a pawimawh em em a ni. American Journal of Epidemiology report dan chuan, “<em>Mi tupawh a buk zat  5lbs (2.5kg) a pun chuan za zela 10 (10%) velin zunthlum vei theihna a pung a ni,”</em> an ti. Rih zawng tur <strong>Ideal Weight</strong> chu hetiang hi a ni. I san zawng (height in centimeter) minus 100 chu  I buk rih lam dik tak tur (ideal weight) chu a ni ang. (inchi khatah centimeter 2.54  a awm)</p>
<p><strong>Ei Leh In Chung Chang:</strong></p>
<p><strong> </strong></p>
<p>Zunthlum vei tan ei loh tur a awm a. Chung te chu <strong>glycemic index </strong>sang tak nei te hi an ni. <strong>Glycemic index</strong> tih awmzia chu kan thil ei a bikin carbohydrates kan thisena a luh chak leh chak loh dan a ni.  Kan thil eite hi thisena an luh chak viau  chuan thisena thlum sang thut kha a hlauh awm thin. Chutiang kan thil ei, thisen fan chak rang zual bikte chu <strong>glycemic index</strong> sang an ti a, zunthlum vei tan chuan ei loh tur a ni. Chaw then khat <strong>glycemic index </strong>san  zawng indawt dan han tarlang ila. Heng a hnuaia kan han tarlan atang  hian zunthlum vei chuan Glycemic Index hniam lam hi ei tam a tha ang.</p>
<p><strong>Glycemic Standard = 100</strong></p>
<p><strong>Glycemic index 100 ai a sang: Extremely High (sang nasa)</strong></p>
<p>Khawizu, Alu chhumhmin, corn flakes, carrot chhumhmin, chini, kurtai</p>
<p><strong>Glycemic index 100:</strong></p>
<p>White bread (maida chhang)</p>
<p><strong>Glycemic index 80 – 100: High (sang)</strong></p>
<p>Buh (white and brown rice), vaimim, chhangthawp, balhla, theihai, thingfanghma.</p>
<p><strong>Glycemic index 60 – 80: Moderately High</strong></p>
<p>Bal,  kawlbahra, motor chana (canned), be mu (canned beans), grape thei,  serthlum tui, lakhuihthei tui, pear thei (canned) alu chips.</p>
<p><strong>Glycemic index 40 – 60: Moderate</strong></p>
<p>Be mu chi reng reng a ro tur, serthlum, apple, apple juice, per thei (pear), bawnghnute, dai (yogurt).</p>
<p><strong>Glycemic index 40 aia hniam: Low (hniam)</strong></p>
<p>Dailuah (red lentils), bekang, theite, Japan theite (plum), china badam (peanuts)</p>
<p><strong>Zunthlum tan thau leh thlum ei tlem a fiber ei tam a pawimawh.</strong> Thlaiah leh theiah hian fiber an tama. Mahse thei thenkhatah hian thlum  a san avangin ei tam loh a tha ang. Thlai tangkai zual deuh deuh te chu  avocado, (butter thei) bawrhsaia be, changkha, purun var te leh  broccoli te hian fiber an ngah bakah an mahniah hian thisen thlum  tihhniam theihna an nei tih a ni.</p>
<p><strong>Magnesium: </strong>Zunthlum  vei zingah hian magnesium tlachham an tam bik a ni. University of North  Carolina At Chapel Hill-a an enchhinnaah chuan an chawei a magnesium  tamtawk neite zingah zunthlum  vei  an tlem bik tih an hmu. Magnesium hian kan chaweia thlum awm (glucose)  hi chaknan kan hman theihna tura siam tura insulin hnathawh a tanpuiin a  tih zangkhai sak thei. Magnesium hi bepuiah te theipilsak leh thlai  hnah hringah te an tam bik a ni.</p>
<p><strong>Zinc: </strong>Zinc hi mineral pawimawh tak a ni. Zunthlum vei (type II diabetes) zingah  hian tlachham an tam bik em em a ni. An tlakchhamna chhan chu  an  zunah hian an zung chhuak tam bik vang a ni. Zinc hi zunthlum vei ten  an mamawh em em, kan taksain insulin a siam nan hian a pawimawh em em a  ni. Zinc hi thlai fang nei chi leh bepui (legumes) thei pilsak leh thlai  chi (seeds) ah te hmuh a ni.</p>
<p><strong>Vitamin C: </strong>Vitamin  C hi zunthlum vei hian an tlachham chawk bawk. Vitamin C hi a bikin  zunthlum vei tan a pawimawhna chu zunthlum vei zingah hian thil thlum  chi khat,<strong> sorbitol</strong> an tih hi an taksaah a awmkhawm (accumulate) duh  bik  a. Hei hian mit leh kal (kidney) hi an khawih pawi duh bik a ni.  Zunthlum kaihhnawih mit delna leh kal tha lo tam bik te hi heng vang te  hian a nih a rinawm hle. Chuvangin vitamin C hi a tablet ei emaw thlai  leh thei atanga ei tam a sual lo hle ang. Thlai leh theiah te hian an  tam a ni. Zunthlum vei tan chuan nitin 2000mg. aia tlem lo ei a tha. Mahse hei hi daktawr rawn ni se.</p>
<p><strong>Rilru hlim tak neih renga nuih theih deuh reng mai hian thisena thlum a ti tha thei. </strong>Saptawng  chuan. ‘Laugh Your Way to Normal Blood Sugar’ a ti. Enchhinnaah chuan  zunthlum vei 19 leh veilo 5 an ni. He enchhinna hian ni hnih chhung a  awh a. He ni hnih chhung hian an chawei hma leh chawei kham veleh an  thisena thlum awm zat en sak an ni. Heng mi 24 te hi a nikhatnaah chuan  lecture ngaihthlak nuam lo zet mai hi minit 40 an ngaihthlak tir a. A ni  hnihnaah chuan Japanese nuihza siam thiam an entir a. An vai hian an  nui nasa thawkhat hle a ni tih an sawi theuh bawk. Heta enchhinnaa an  hmuh chu, zunthlum vei leh veilo te kha chawiei khama an thisen thlum  (post-meal blood glucose) kha nuihza siam an en ni khan a hniam ve ve  tih an hmu a ni. (Pu Roluaha of Tlangnuam te, Tuarpuii te ho hi TVah  chhuak tam se la, zunthlum vei tan an tangkai  hle dawn anih chu)</p>
<p>Enchhintu  hote hian hlim taka nuih bawk bawk theihna hian thisena thlum a  tihhniam chhan ni a an rin chu kan nuih vak vak hian kan pum tihrawl  (mucles) kan hmang nasa a, chu chuan energy min hman tam tir a ni  an ti,. Chu bakah neuroendocrine system kan thisena thlum awm control tu hi engemaw tiin a  tha  zawngin a thawhtir thei an ti a ni. Rilru hlim taka awm renga nuih  bawrh bawrh theihna hian BP a tihniam theiin thisen kal vel a tichak a  lung tan a hrisel a ni. Bible-in, <em>“Thinlung hlim chu damdawi tha tak a ni,”</em> a lo tih hi a dik hle a ni. Zawlnei chuan,<em> “Lawmna leh fakna aia taksa leh thlarau tihrisel thei zawk eng dang mah a awm lo,”</em> a ti.</p>
<p><strong> </strong></p>
<p><strong> </strong></p>
<p>Bible chuan, <em>“Lalpa in Pathian rawng in bawl chuan ruahtuiah leh buhbalah mal ka sawm ang che u a, in zing ata natna ka la bo bawk ang,” </em>a ti a ni. Exodus 23:25<em> “Mihring mamawh tihsak thintu chhiahlawh chau ngai lo ang maiin, kan Lalpa  Isua  Krista chu he khawvelah hian a lo kal la. Kan chaklohnate lain, kan  natnate a phur a (Matthaia 8:17) Chutiang chuan mihring mamawh tinreng  phuhruktu a lo ni thei ta a ni.”</em> (Tihdam  Rawngbawlna p. 7) Chhandamtu leh Tidamtu ropui, natna tinreng tidam  theitu hnenah i kal ang u. Ani chu khawngaihna tawp chin nei lo tanpui  ngaite tanpui peih reng a ni si a.</p>
<p>Chhiartu duhtakte,</p>
<p>In thiltihna kawng engkimah Lalpa’n malsawmin kaihruai zel che u rawh se.</p>
<p>Kristaa In Unaute leh Thawhpui,</p>
<p>Women’s Ministry of First Mizo SDA Church of America</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://buannel.com/2010/11/zunthlum-leh-cholesterol-tana-tangkai/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>2</slash:comments>
		</item>
	</channel>
</rss>

